7. Sınıf Türkçe Fiilde Çatı Testi – Zor Seviye

Çini yapımının aşamalarını anlatan yukarıdaki metinde bütün yüklemler aynı çatı özelliğini taşımaktadır. Metindeki yüklemlerin özneye göre çatısı ve bunun sebebi nedir?

• A) Etken — işi yapan özne cümlede açıkça verilmiştir
• B) Dönüşlü — özne yaptığı işten kendisi etkilenmektedir
• C) Edilgen — işi yapan belli değildir, cümledeki özne sözde öznedir
• D) İşteş — iş birden çok özne tarafından karşılıklı yapılmaktadır

Çatı çizelgesinin son satırındaki bir hücre boş bırakılmıştır. Çizelgede uygulanan ölçütler göz önüne alındığında bu hücreye hangi çatı adı yazılmalıdır?

• A) dönüşlü
• B) edilgen
• C) etken
• D) işteş

Yukarıdaki şemada fiil çatısı iki ayrı ölçüte göre sınıflandırılmıştır. Şemadaki bu sınıflandırmayla ilgili hangi yargı doğrudur?

• A) Bir fiil yalnızca tek bir ölçüte göre değerlendirilebilir.
• B) Nesneye göre çatı, ad cümlelerinde de aranır.
• C) Özneye göre çatı, yüklemin nesne alıp almamasına bakılarak belirlenir.
• D) Bir fiil hem nesneye hem özneye göre ayrı ayrı çatı özelliği taşır.

Yukarıdaki cümlelerin yüklemleri özneye göre incelendiğinde biri etken, biri edilgen, biri dönüşlü, biri de işteş çatılıdır. Edilgen çatılı yüklem kaç numaralı cümlededir?

• A) 1. cümlede
• B) 2. cümlede
• C) 3. cümlede
• D) 4. cümlede

Bir fiilin geçişli olup olmadığı yükleme “neyi, kimi” sorusu sorularak anlaşılır. Kartlardan yalnızca birinin yüklemi bu sorulara cevap vermemektedir. Geçişsiz yüklemin bulunduğu kart hangisidir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Yukarıdaki iki cümlede aynı olay anlatılmakta, ancak yüklemin çatısı değiştirilmektedir. İkinci cümlede yapılan bu değişikliğin cümleye getirdiği sonuç nedir?

• A) Yüklem geçişli duruma gelmiş, cümleye yeni bir nesne eklenmiştir.
• B) Yüklem edilgen yapılmış, işi yapan belirsizleşmiş ve nesne sözde özne olmuştur.
• C) Yüklem dönüşlü yapılmış, özne işten kendisi etkilenmiştir.
• D) Yüklem işteş yapılmış, iş karşılıklı duruma gelmiştir.

Dil bilgisi panosunda cümleler ile çatı adları ayrı sütunlara asılmıştır. Numaralı cümleler ile harfli çatı adları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-c, 2-a, 3-b
• C) 1-b, 2-c, 3-a
• D) 1-b, 2-a, 3-c

Yukarıdaki konuşmada geçen “tartıştık” ve “anlaştınız” yüklemleri aynı çatı özelliğini taşımaktadır. Bu yüklemlerin özneye göre çatısı ve ayırt edici özelliği nedir?

• A) İşteş çatı — iş birden çok özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapılmaktadır
• B) Dönüşlü çatı — özne yaptığı işten kendisi etkilenmektedir
• C) Edilgen çatı — işi yapan cümlede belirtilmemiştir
• D) Etken çatı — özne gerçek öznedir, iş tek kişiyle sınırlıdır

Yukarıdaki iki cümlenin yüklemi de “-n” ekiyle kurulmuştur; ancak çatıları birbirinden ayrıdır. Bu iki yüklem arasındaki fark nasıl açıklanır?

• A) Birincisi dönüşlü, ikincisi edilgen çatılıdır.
• B) Birincisi edilgen, ikincisi dönüşlü çatılıdır.
• C) İkisi de işteş çatılıdır.
• D) İkisi de etken çatılıdır.

Yukarıdaki haber metninde yüklemlerin tamamı edilgen çatılıdır. Haber dilinde bu tercihin yapılmasının sebebi nedir?

• A) Olayın gelecekte yaşanacağını göstermek
• B) Yüklemleri geçişli duruma getirmek
• C) İşi yapanı öne çıkarmadan yapılan işin kendisini vurgulamak
• D) Cümlelere karşılıklılık anlamı katmak

Yukarıdaki şemada bir cümlenin ögeleri ve çatı özelliği çözümlenmiştir. Bu çözümlemeye göre cümledeki “camlar” sözcüğü için ne söylenebilir?

• A) Gerçek öznedir; silme işini kendisi yapmıştır.
• B) Sözde öznedir; işten etkilenen varlıktır, işi yapan değildir.
• C) Nesnedir; yükleme sorulan “neyi” sorusunun cevabıdır.
• D) Zarf tümlecidir; işin nasıl yapıldığını bildirir.

Ebru sanatını anlatan yukarıdaki dörtlükte yüklemlerin çoğu aynı çatıyla kurulmuştur. Şairin bu tercihiyle dizelere kattığı etki hangisidir?

• A) Olayın karşılıklı yapıldığını göstermek
• B) Öznenin yaptığı işten kendisinin etkilendiğini anlatmak
• C) İşi yapan kişiyi ayrıntılı biçimde tanıtmak
• D) İşi yapanı gizleyerek desenin kendiliğinden oluştuğu izlenimini vermek

Sergi duyurusundaki üç cümlenin de yüklemi edilgen çatılıdır. Bu duyuruda edilgen çatının seçilmesi neyi sağlamaktadır?

• A) İşleri yapacak kişilerin adlarını okura tek tek duyurmayı
• B) İşi kimin yapacağını belirtmeden yalnızca yapılacak işleri bildirmeyi
• C) Cümlelere karşılıklılık anlamı katmayı
• D) Yüklemleri geçişli duruma getirmeyi

Sınıf başkanı seçimini anlatan yukarıdaki metnin yüklemleriyle ilgili dört değerlendirme yapılmıştır. Bu değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) “Dağıtıldı” yüklemi edilgen çatılıdır.
• B) “Görevlendirildi” yüklemi edilgen çatılıdır.
• C) “Kutladı” yüklemi etken ve geçişli bir fiildir.
• D) “Asıldı” yüklemi dönüşlü çatılıdır.

Yukarıdaki tabloda fiillere ek getirilerek geçişlilik derecelerinin nasıl değiştiği gösterilmiştir. Tablodaki düzene göre boş hücreye gelecek biçim ve bu değişimin adı hangisidir?

• A) yazılmak — edilgen yapma
• B) yazışmak — işteş yapma
• C) yazdırmak — ettirgen yapma
• D) yazınmak — dönüşlü yapma