10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 2. Dönem 1. Yazılı

Aruz ölçüsü Türk edebiyatına İslamiyet'in kabulünden sonra girmiş ve ilk kez 11. yüzyılda yazılan bir eserde bütünüyle kullanılmıştır. Bu eser aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dîvânu Lugâti't-Türk
• B) Atabetü'l-Hakâyık
• C) Dede Korkut Hikâyeleri
• D) Kutadgu Bilig
• E) Dîvân-ı Hikmet

Beyitteki birinci dize Mefâîlün (. – – –) kalıbına göre işaretlendiğinde "beni" sözcüğünün "ni" hecesi kalıpta uzun heceye karşılık gelmektedir. Oysa bu hece açık ve Türkçe bir sözcüğe aittir. Bu durum hangi kavramla açıklanır?

• A) Med
• B) Zihaf
• C) İmale
• D) Vasl (ulama)
• E) Redif

Ünsüzle biten bir sözcük ünlüyle başlayan bir sözcükle karşılaşınca son ünsüz sonraki heceye bağlanarak okunabilir. Aşağıdaki söz gruplarının hangisinde bu yolla (vasl/ulama) kapalı bir hece açık okunabilir?

• A) güzel bahçe
• B) kara bulut
• C) sen de
• D) mavi göl
• E) gönül evi

Tabloda "gönül" sözcüğü hecelerine ayrılmıştır. Açık hece kısa (.), kapalı hece uzun (–) kabul edildiğine göre bu sözcüğün hece değerleri hangisidir?

• A) – –
• B) – .
• C) . .
• D) – . –
• E) . –

"Bâde" sözcüğünün ilk hecesindeki "â" uzun ünlüdür. Uzun ünlüyle biten açık hece aruzda uzun sayıldığına göre bu sözcüğün hece değerleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) – .
• B) . .
• C) . –
• D) – –
• E) – . .

Tabloda bir dizenin hece değerleri tef'ilelere ayrılarak verilmiştir. Bu dize aşağıdaki kalıplardan hangisiyle yazılmıştır?

• A) Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün
• B) Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün
• C) Mef'ûlü Mefâîlü Mefâîlü Feûlün
• D) Feilâtün Feilâtün Feilâtün Feilün
• E) Müstef'ilün Müstef'ilün Müstef'ilün Müstef'ilün

Bir öğrenci aruz ölçüsü ile hece ölçüsünü karşılaştıran beş yargı yazmıştır. Aşağıdakilerden hangisi iki ölçü arasındaki farklardan biri değildir?

• A) Aruzda hecelerin kısalık-uzunluğu, hece ölçüsünde sayısı esas alınır.
• B) Aruz Arap ve Fars edebiyatından geçmiştir; hece ölçüsü Türklerin millî ölçüsüdür.
• C) Aruzda dize tef'ilelere, hece ölçüsünde duraklara göre bölünür.
• D) Aruzda imale ve zihaf gibi kavramlar vardır; hece ölçüsünde yoktur.
• E) İkisi de şiirde ahenk sağlamaya yarayan ölçü sistemleridir.

Bir şiirin vezni "Mef'ûlü Mefâîlü Mefâîlü Feûlün" olarak verilmiştir. Bu kalıpla yazılmış bir dizenin hece değerleri sayıldığında kaç hece bulunur?

• A) 14
• B) 16
• C) 11
• D) 15
• E) 12

Bir öğrenci Halk edebiyatındaki koşma ile Divan edebiyatındaki gazeli ölçü bakımından karşılaştırmaktadır. Aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?

• A) İkisi de aruzla yazılır.
• B) İkisi de serbest ölçüyle yazılır.
• C) Koşma aruzla, gazel hece ölçüsüyle yazılır.
• D) Gazel ölçüsüz, koşma aruzla yazılır.
• E) Koşma genellikle hece ölçüsüyle (11'li), gazel aruzla yazılır.

Bir öğrenci dizeyi kalıba uydururken kalıbın kısa hece istediği yere uzun bir hecenin düştüğünü ve bu hecenin kısa okunduğunu fark ediyor. Aruzda bu duruma ne ad verilir?

• A) Med
• B) Zihaf
• C) İmale
• D) Vasl (ulama)
• E) Redif

Hece ölçüsünde yalnızca dizelerdeki hece sayısına bakılır. Aruz ölçüsünde ise hecelerin hangi özelliği esas alınır?

• A) Hecelerdeki ünsüz sayısı
• B) Dizelerin kafiyeli olup olmaması
• C) Hecelerin açık-kapalı (kısa-uzun) olması
• D) Sözcüklerin kökenleri
• E) Dizelerdeki duraklar

Bir öğrenci dizelerin hece değerlerini çıkarırken son hecenin açık olduğunu görüp onu kısa işaretlemiş, öğretmeni ise bu işaretlemeyi düzeltmiştir. Aruzda dizenin son hecesi nasıl değerlendirilir?

• A) Açık ya da kapalı olmasına bakılmaksızın uzun sayılır.
• B) Her zaman kısa sayılır.
• C) Açıksa kısa, kapalıysa uzun sayılır.
• D) Her zaman bir buçuk hece (med) sayılır.
• E) Kalıba göre hiç sayılmaz.

Tabloda aruzla ilgili üç kavram açıklanmış, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan açıklama aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bir buçuk hece değeri taşıyan hece
• B) Ünsüzle biten sözcüğün son ünsüzünü sonraki sözcüğün ilk ünlüsüne bağlayarak okumak
• C) Dize sonundaki heceyi uzun saymak
• D) Dizeleri eşit hece sayısına göre düzenlemek
• E) Aynı sesin dize sonlarında tekrarlanması

"Âb" (su) sözcüğünde uzun ünlüden sonra bir ünsüz gelmektedir. Ünsüzle başlayan bir sözcükten önce geldiğinde bu hece aruzda hangi değerle işaretlenir?

• A) . .
• B) –
• C) . –
• D) – .
• E) – –

Kutudaki beyitte her dize 16 heceden oluşmakta ve kısa-uzun-uzun-uzun düzeninde dört eş tef'ileye bölünmektedir. Bu beytin vezni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün
• B) Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün
• C) Mef'ûlü Fâilâtü Mefâîlü Fâilün
• D) Müfteilün Müfteilün Müfteilün Müfteilün
• E) Feûlün Feûlün Feûlün Feûl

Bir öğrenci "kitap" sözcüğünü aruza göre "– –" biçiminde işaretlemiştir. Öğrencinin hatası ve doğru işaretleme hangi seçenekte birlikte verilmiştir?

• A) Hata yoktur; iki hece de kapalıdır.
• B) İkinci hece açıktır; doğrusu "– ." olmalıdır.
• C) İlk hece açık olduğu için kısadır; doğrusu ". –" olmalıdır.
• D) Sözcük üç hecelidir; doğrusu ". – ." olmalıdır.
• E) İki hece de açıktır; doğrusu ". ." olmalıdır.

Bir öğrenci tablodaki sözcüğün hecelerini aruza göre işaretleyecektir. Doğru işaretleme hangi seçenektedir?

• A) . – .
• B) – – .
• C) – . .
• D) . . –
• E) – . –

Tabloda bazı tef'ilelerin hece değerleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluğa gelmesi gereken değer hangisidir?

• A) – . –
• B) . – –
• C) – – .
• D) . . –
• E) – . – –

İki ünsüzle biten hece ya da uzun ünlüden sonra ünsüz gelen hece aruzda bir buçuk hece değeri taşır; buna med denir. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde med vardır?

• A) kalem
• B) deniz
• C) sevgi
• D) dost
• E) orman

Aruz kalıpları, tef'ile adı verilen ölçü birimlerinden oluşur. Fâilâtün tef'ilesinin hece değerleri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) . – – –
• B) – – . –
• C) . . – –
• D) – . – –
• E) – . –