DNA Yapısı ve Eşlenme
DNA çift sarmaldır; nükleotitlerden oluşur (fosfat + deoksiriboz + organik baz).
Baz eşleşmesi: A–T (iki hidrojen bağı), G–C (üç hidrojen bağı).
Sonuç: bir zincirdeki A sayısı karşısındaki T sayısına eşittir. Bu kural, nükleotit hesabı sorularının anahtarıdır.
Replikasyon yarı korunumludur: her yeni DNA'nın bir zinciri eskidir.
Protein Sentezi
Transkripsiyon: DNA'dan mRNA yazılır; çekirdekte gerçekleşir.
Translasyon: mRNA'daki şifre ribozomda amino asit dizisine çevrilir.
Kodon: mRNA üzerindeki üç nükleotitlik birim; bir amino asidi belirtir.
Antikodon: tRNA üzerindeki karşılık.
RNA'da timin yerine urasil bulunur ve RNA tek zincirlidir.
Genetik şifre evrenseldir: aynı kodon hemen bütün canlılarda aynı amino asidi belirtir.
Mutasyon ve Biyoteknoloji
Mutasyon: DNA dizisindeki kalıcı değişiklik. Zararlı, yararlı ya da etkisiz olabilir; üreme hücrelerinde oluşursa kalıtılır.
Modifikasyon ise çevre kaynaklıdır ve kalıtılmaz — bu ayrım sık sorulur.
Biyoteknoloji uygulamaları: gen aktarımı, klonlama, DNA parmak izi, genetik danışmanlık, aşı ve insülin üretimi.
Bu uygulamalar etik tartışmaları da beraberinde getirir: veri gizliliği, biyoçeşitlilik ve sınırların nerede çizileceği.
Sık Yapılan Hata
Mutasyon ile modifikasyonu karıştırmak. Mutasyon DNA'da kalıcı değişimdir ve üreme hücrelerindeyse kalıtılır; modifikasyon çevre kaynaklıdır ve kalıtılmaz.
İkinci hata: RNA'da timin aramak — RNA'da timin yerine urasil bulunur.
Sık sorulanlar
Mutasyon ile modifikasyon arasındaki fark nedir?
Mutasyon DNA'da kalıcı bir değişimdir ve üreme hücrelerinde oluşursa kalıtılır; modifikasyon çevre kaynaklıdır ve kalıtılmaz.
RNA'da timin bulunur mu?
Hayır. RNA'da timin yerine urasil bulunur.