Homeostazi Kavramı
Homeostazi, dış koşullar değişse de iç ortamın kararlı tutulmasıdır: sıcaklık, kan şekeri, su-tuz dengesi, pH.
Çalışma ilkesi negatif geri bildirimdir: bir değer normalden saparsa sistem onu geri getirecek tepkiyi başlatır.
Kan şekeri yükselince insülin salgılanır, düşünce glukagon salgılanır — iki hormon birbirinin karşıtıdır.
Boşaltım Sistemi
Böbreğin işlev birimi nefrondur. İdrar oluşumu üç aşamalıdır:
Süzülme: glomerülde kan basıncıyla küçük moleküller süzülür
Geri emilim: glikoz, amino asit, su ve iyonların çoğu kana geri alınır
Salgılama: süzülemeyen atıklar kılcallardan tübüle aktarılır
Sağlıklı bireyde idrarda glikoz ve protein bulunmaz; bulunması bir bozukluğun göstergesidir.
Dolaşım ve Hormonal Denetim
Büyük dolaşım: sol karıncık → vücut → sağ kulakçık
Küçük dolaşım: sağ karıncık → akciğer → sol kulakçık
Atardamarlar kalpten çıkan, toplardamarlar kalbe gelen damarlardır. Akciğer atardamarı kirli kan taşır — "atardamar temiz kan taşır" genellemesinin istisnasıdır.
Hormonal denetim yavaş ama uzun sürelidir; sinirsel denetim hızlı ama kısa sürelidir.
Sık Yapılan Hata
"Atardamar her zaman temiz kan taşır" demek. Akciğer atardamarı kirli, akciğer toplardamarı temiz kan taşır. Damar adı kanın yönünü belirtir, içeriğini değil.
İkinci hata: geri emilimi süzülmeyle karıştırmak — süzülme kandan tübüle, geri emilim tübülden kanadır.
Sık sorulanlar
Atardamarlar her zaman temiz kan mı taşır?
Hayır. Akciğer atardamarı kirli kan taşır; damar adı kanın yönünü belirtir, içeriğini değil.
Negatif geri bildirim nedir?
Bir değer normalden saptığında onu geri getirecek tepkinin başlatılmasıdır; homeostazinin temel çalışma ilkesidir.