Küresel İklim ve Ekosistemler — Konu Anlatımı

2 dk okuma · Güncellendi: 29 Ağustos 2026

Küresel İklim Kuşakları

Ekvatordan kutuplara doğru: ekvatoral, savan, çöl, Akdeniz, ılıman okyanusal, karasal, tundra, kutup.

Dağılışı belirleyen etkenler: güneş ışınlarının geliş açısı, basınç kuşakları, sürekli rüzgârlar, okyanus akıntıları ve karaların dağılışı.

Çöllerin 30° enlemleri çevresinde toplanması rastlantı değildir: bu kuşakta alçalıcı hava hareketi ve yüksek basınç yağışı engeller.

Biyomlar

Biyom, benzer iklim ve bitki örtüsüne sahip geniş ekolojik bölgedir.

Yağmur ormanı, savan, çöl, step, tayga, tundra, maki.

Biyomların dağılışını sıcaklık ve yağış belirler. Yağmur ormanları yeryüzünün en zengin biyoçeşitliliğini barındırır ama toprakları besince fakirdir — besinler toprakta değil canlı kütlede depolanır.

İklim Değişikliği ve Su

Sera gazlarının artışı küresel ortalama sıcaklığı yükseltiyor. Sonuçları: buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, aşırı hava olaylarının sıklaşması, kuraklık ve tarım kuşaklarının kayması.

Su kaynakları: yeryüzündeki suyun yaklaşık %97,5'i tuzludur; tatlı suyun büyük bölümü buzullarda ve yer altındadır. Kullanılabilir tatlı su oranı çok küçüktür.

Bu yüzden su, 21. yüzyılın stratejik kaynağı sayılmaktadır.

Sık Karıştırılan Nokta

Yağmur ormanı topraklarını verimli sanmak. Besinler toprakta değil canlı kütlede depolanır; orman kesilince toprak birkaç yılda verimsizleşir.

İkinci karışıklık: iklim değişikliğini yalnızca ısınma sanmak — yağış rejimlerinin değişmesi ve aşırı olayların artması da bunun parçasıdır.

Sık sorulanlar

Çöller neden 30° enlemleri çevresinde yoğunlaşır?

Bu kuşakta alçalıcı hava hareketi ve yüksek basınç egemen olduğu için yağış oluşamaz.

Yağmur ormanı toprakları neden verimsizdir?

Besin maddeleri toprakta değil canlı kütlede depolandığı için orman kaldırıldığında toprak hızla yoksullaşır.

Bu konunun MEB kazanımları

Anlatım, MEB öğretim programının aşağıdaki kazanımlarına göre hazırlanmıştır. Kazanım kodu ve metni resmî programdan alınmıştır.

  • COĞ.11.3.1

    Yeryüzündeki su kaynaklarını sınıflandırabilme

  • COĞ.11.3.2

    Türkiye’deki su kaynaklarının çevresel, ekonomik, politik ve sosyokültürel etkilerini sorgulayabilme

Doğal Sistemler ve Süreçler testleri

Anlatımı okuduktan sonra aynı konunun testleriyle pratik yapabilirsiniz. Testler ücretsizdir, üyelik istemez; her sorunun doğru cevabı ve adım adım çözümü vardır.