5. Sınıf Namaz — Konu Anlatımı

Bir Tablodan Başlayalım

Zeynep beş vakit namazın farzlarını bir tabloya yazdı:

Sabah 2 · Öğle 4 · İkindi 4 · Akşam 3 · Yatsı 4

Toplarsak günde 17 rekât farz namaz eder. Rekât, namazda ayakta durma, rükû ve secdelerden oluşan bir birimdir. Vakitlerin girişi de güneşe bağlıdır: sabah gün ağarırken, öğle gün ortasında, ikindi öğleden sonra, akşam güneş batarken, yatsı gece olunca girer.

Mini soru: Akşam namazının farzı neden 3, ötekiler neden 2 ya da 4? Bu sayılar akılla hesaplanmaz; Hz. Peygamberin uygulamasıyla öğrenilmiştir. Sınavda sayının gerekçesi değil, kendisi sorulur.

Farzlara sünnetler de eklendiğinde Hanefi mezhebine göre günlük toplam 40 rekâta çıkar: sabah 4, öğle 10, ikindi 8, akşam 5, yatsı 13 (vitir dâhil).

Farz, Vacip, Sünnet, Nafile: Bir Derece Sıralaması

Bu dört kelime namazın kılındığı yeri ya da mevsimi değil, dinî hükümdeki derecesini gösterir.

• Farz: yapılması kesin olarak istenen. Beş vakit namazın farzları ve cuma namazı.
• Vacip: Hanefi mezhebine göre farza yakın derecede istenen. Vitir ve bayram namazları.
• Sünnet: Hz. Peygamberin düzenli kıldığı. Farzlardan önce ve sonra kılınanlar.
• Nafile: kişinin kendi isteğiyle kıldığı.

Namazın vakitlere bağlı olduğu Kur'an'da açıkça söylenir: "Namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır." (Nisâ suresi, 103. ayet)

On İki Farz: Altısı Dışarıda, Altısı İçeride

Namazın dışındaki farzlar (şartlar) namaza başlamadan önce yerine getirilir: (1) abdest ya da gerekiyorsa gusülle bedenin temizliği, (2) beden, giysi ve yerin temizliği, (3) örtünmek, (4) kıbleye yönelmek, (5) vaktin girmesi, (6) niyet.

Namazın içindeki farzlar (rükünler) namaz kılınırken yapılır: (1) iftitah tekbiri, (2) kıyam (ayakta durmak), (3) kıraat (Kur'an'dan okumak), (4) rükû, (5) secde, (6) son oturuş.

Sık yapılan hata: Öğrenciler "abdest almak" ile "rükûya varmak"ı aynı listeye koyuyor. Kural şu: namazdan önce yapılabiliyorsa şarttır, ancak namaz sırasında yapılabiliyorsa rükündür. Abdest, kıble, vakit ve niyet başlamadan önce; rükû ve secde namazın içinde. Kıble yönü de Mekke'deki Kâbe'nin bulunduğu yöndür; mihrap bu yönü gösteren girintidir, kıblenin kendisi değildir.

Namazda Okunan Dualar

Önce bir rekâtın akışını görelim: (1) ayakta durulur (kıyam), Fâtiha ve kısa bir sure ya da birkaç ayet okunur; (2) eğilip eller dizlere konur (rükû); (3) doğrulunur; (4) alın, burun, eller, dizler ve ayak parmakları yere değecek biçimde secdeye varılır; (5) kısa bir oturuştan sonra (6) ikinci secde yapılır. Böylece bir rekât tamamlanır. Her rekâtta 1 rükû ve 2 secde vardır; 4 rekâtlık bir namazda toplam 4 rükû ve 8 secde yapılır.

Sübhaneke: namazın başında, iftitah tekbirinden sonra okunur.
Fâtiha: her rekâtta okunan, Kur'an'ın ilk suresi.
Tahiyyat: oturuşlarda okunur; Hz. Peygambere ve iyi kullara selam içerir. Kur'an'da bir sure değil, bir duadır.
Salli-Barik ve Rabbena duaları: son oturuşta okunur.

Cuma, Cemaat ve Kolaylık

Kerem her cuma öğle vakti babasıyla camiye gidiyor, namazdan önce bir konuşma dinliyor. Bu konuşmaya hutbe, kıldığı namaza cuma namazı denir. Cuma günü namaza çağrı yapılınca alışverişin bırakılması Kur'an'da açıkça istenir (Cuma suresi, 9. ayet). Cemaate namaz kıldıran kişi imam, ezan okuyan kişi müezzindir.

İslam'da ibadette kişinin gücü gözetilir. Ameliyat olup ayakta duramayan biri namazını oturarak, oturamıyorsa ima ile (baş işaretiyle) kılabilir. "İyileşene kadar kılmasına gerek yok" ya da "Yerine başkası kılar" cevapları yanlıştır.

Namazın Kazandırdıkları

Günün 5 ayrı saatine bağlı olduğu için namaz zamanı düzenli kullanmayı öğretir. Abdest şartı temizlik alışkanlığı kazandırır. Cemaatle kılınması insanları aynı safta, zengin-yoksul ayırımı olmadan yan yana getirir. Düzenli namaz kılan birinden beklenmeyen davranış "başkalarını küçümsemek"tir; sınavda kazanımlar arasına karışan bu seçenek genelde doğru cevaptır.

Vakitler Neden Şehirden Şehre Değişir?

Namaz vakitleri saate değil, güneşin konumuna bağlıdır. Güneş doğudan doğduğu için doğudaki şehirde vakit daha erken girer. Van ile İstanbul arasında boylam farkı yaklaşık 14 derecedir; her derece yaklaşık 4 dakika ettiğinden aynı gün akşam ezanı Van'da İstanbul'dan yaklaşık 1 saat önce okunur. Mevsim de etkiler: yaz günleri uzun olduğu için İstanbul'da yatsı haziranda saat 22.00'yi geçer, aralıkta ise 18.30'dan önce girer.

Sık karşılaşılan yanlış düşünce "Namaz her yerde aynı saatte kılınır." cümlesidir. Doğrusu: her namazın kendi vakti vardır, vakit girmeden kılınmaz ve bu vakit bulunulan yere ve mevsime göre değişir. Takvimlerde ve uygulamalarda her il için ayrı vakit çizelgesi yayımlanmasının nedeni budur.

Sık sorulanlar