Temel Kavramlar ve Sorular
Etik ahlak üzerine düşünen felsefe dalı, ahlak ise toplumda yaşanan kurallar bütünüdür.
Sorular: İyi ve kötü nedir? Evrensel ahlak yasası var mıdır? İnsan özgür müdür, yoksa eylemleri belirlenmiş midir?
Ahlaki sorumluluk, özgür seçim olanağını gerektirir; seçemeyenden hesap sorulamaz.
Özgürlük Tartışması
Determinizm: her olay nedenlerle belirlenmiştir; özgür irade yanılsamadır.
İndeterminizm: insan özgürdür, seçimleri belirlenmemiştir.
Otodeterminizm: insan kendi karakteriyle belirlenir ama bu karakteri de kendisi oluşturur.
Fatalizm: her şey önceden yazılmıştır, çabanın etkisi yoktur.
Determinizm ile fatalizm ayrılır: determinizm nedensellik der, fatalizm kaçınılmazlık.
Ahlak Kuramları
Hedonizm: iyi olan hazdır — Epikuros
Faydacılık: en çok sayıda insana en çok yarar — Bentham, Mill
Ödev ahlakı: eylem sonucuna değil niyetine göre değerlendirilir — Kant
Erdem etiği: önemli olan karakterdir — Aristoteles
Kant'ın koşulsuz buyruğu: "Öyle davran ki, davranışının ilkesi evrensel bir yasa olabilsin."
Aristoteles'in altın ortası: erdem, iki aşırı ucun ortasıdır — cesaret, korkaklık ile pervasızlık arasındadır.
Sık Karıştırılan Nokta
Faydacılık ile bencilliği karıştırmak. Faydacılıkta ölçüt kişinin kendi çıkarı değil, en çok sayıda insanın yararıdır.
İkinci karışıklık: Kant'ın ahlakını sonuca bakarak yorumlamak — Kant'ta ölçüt niyet ve ödevdir, sonuç değil.
Sık sorulanlar
Kant'a göre bir eylem neye göre değerlendirilir?
Sonucuna değil, ödeve uygun bir niyetle yapılıp yapılmadığına göre.
Determinizm ile fatalizm arasındaki fark nedir?
Determinizm olayların nedenlerle belirlendiğini söyler; fatalizm ise her şeyin önceden yazıldığını ve çabanın etkisiz olduğunu savunur.