İlişkinin Kurulma Biçimleri
Uyum (uzlaşmacı) görüş: akıl ve inanç birbirini destekler; akıl inancı temellendirebilir — Aquinas, Farabi, İbn Rüşd.
Çatışmacı görüş: ikisi ayrı alanlardır ve birbirini dışlar.
Ayrım görüşü: akıl ve inanç farklı soru türleriyle ilgilenir; çatışmazlar çünkü aynı alanda konuşmazlar.
Fideizm ve Rasyonalizm
Fideizm: inanç akılla temellendirilemez ve buna gerek de yoktur; iman bir sıçrayıştır — Kierkegaard.
Dinî rasyonalizm: inanç akılla gerekçelendirilmelidir.
İbn Rüşd, felsefe ile din arasında çelişki görünüyorsa yorum (te'vil) yoluna gidilmesi gerektiğini savunur — iki alan da doğruya götürdüğü için gerçek bir çelişki olamayacağını söyler.
Hoşgörü ve Birlikte Yaşama
Farklı inançların bir arada yaşaması, felsefe tarihinde hoşgörü tartışmasını doğurmuştur.
Locke'un hoşgörü kuramı: devlet inanç alanına karışmamalıdır; inanç zorla değiştirilemeyeceği için baskı zaten sonuçsuzdur.
Hoşgörü, her görüşü doğru saymak değildir; katılmadığın görüşün ifade edilme hakkını tanımaktır.
Sık Karıştırılan Nokta
Hoşgörüyü "her fikri doğru kabul etmek" sanmak. Hoşgörü, katılmadığın görüşe bile ifade hakkı tanımaktır; onu benimsemek zorunda değilsin.
İkinci karışıklık: fideizmi akıl karşıtlığı sanmak — fideizm aklı reddetmez, inancın alanının akıl olmadığını söyler.
Sık sorulanlar
İbn Rüşd akıl-din çelişkisini nasıl çözer?
Görünürdeki çelişkinin yorum (te'vil) yoluyla giderilebileceğini savunur; ikisi de doğruya götürdüğü için gerçek bir çelişki olamaz.
Hoşgörü her görüşü doğru saymak mıdır?
Hayır. Katılmadığın görüşün de ifade edilme hakkını tanımaktır.