Bilimin Özellikleri
Bilimsel bilgi: olgusal, nesnel, eleştirel, birikimli, genelleyici ve sınanabilirdir.
Bilim felsefesi bilim yapmaz; bilimin ne olduğunu, nasıl ilerlediğini ve sınırlarını inceler.
Temel soru: Bir iddiayı bilimsel yapan nedir? Bilim ile bilim olmayanı nasıl ayırırız?
Doğrulama ve Yanlışlama
Mantıkçı pozitivizm: bir önerme ancak doğrulanabilirse anlamlıdır.
Popper'ın eleştirisi: hiçbir genelleme tam olarak doğrulanamaz — kaç beyaz kuğu görülürse görülsün "bütün kuğular beyazdır" kanıtlanmış olmaz. Ama tek bir siyah kuğu onu yanlışlar.
Bu yüzden Popper'a göre ölçüt doğrulanabilirlik değil, yanlışlanabilirliktir. Hiçbir gözlemle çürütülemeyen bir kuram bilimsel değildir.
Paradigma ve Bilimsel Devrim
Kuhn, bilimin düz bir birikimle ilerlemediğini savunur.
Paradigma: bir dönemin bilim topluluğunca paylaşılan temel varsayımlar ve yöntemler bütünü.
Olağan bilim dönemi → biriken anomaliler → bunalım → paradigma değişimi (bilimsel devrim)
Yer merkezli evren modelinden güneş merkezliye geçiş, bu döngünün klasik örneğidir.
Sık Karıştırılan Nokta
Yanlışlanabilirliği "yanlış olmak" sanmak. Yanlışlanabilir olmak, kuramın sınanabilir olmasıdır — bu bir kusur değil, bilimselliğin ölçütüdür.
İkinci karışıklık: bilimsel kuramı "kesin doğru" saymak. Kuramlar sınanmaya açıktır ve yeni kanıtla değiştirilebilir.
Sık sorulanlar
Popper'a göre bilimselliğin ölçütü nedir?
Yanlışlanabilirlik. Hiçbir gözlemle çürütülemeyen bir kuram bilimsel sayılmaz.
Kuhn'a göre bilim nasıl ilerler?
Düz birikimle değil; anomalilerin birikmesiyle oluşan bunalımlar sonucu paradigma değişimleriyle.