Hukukun Temellendirilmesi
Doğal hukuk: yazılı yasaların üstünde, insan doğasından kaynaklanan evrensel ilkeler vardır. Bir yasa bu ilkelere aykırıysa "yasa" olsa bile adil değildir.
Hukuki pozitivizm: hukuk, yetkili organca usulüne uygun konulmuş kurallardır. Adalet tartışması ayrı bir konudur.
Bu ayrım, "haksız yasaya uyulmalı mı?" sorusunda somutlaşır.
Hak, Hukuk ve Adalet
Hak: kişiye tanınan yetki
Hukuk: bu yetkileri düzenleyen kurallar bütünü
Adalet: hukukun ölçütü olan değer
Aristoteles'in ayrımı:
Dağıtıcı adalet — herkese payına düşeni, katkısı oranında vermek
Denkleştirici adalet — zararı eşit biçimde gidermek, taraflara eşit davranmak
Bir mahkeme kararı denkleştirici, bir burs dağıtımı dağıtıcı adaleti gerektirir.
Hukuk Devleti
Hukuk devleti, yönetenlerin de hukukla bağlı olduğu devlettir. Yalnızca yasa çıkarmak yetmez; yasanın hukukun genel ilkelerine uyması gerekir.
Temel ilkeler: yasaların genelliği, kanunsuz suç ve ceza olmaması, geriye yürümezlik, yargı bağımsızlığı, eşitlik.
Sivil itaatsizlik: haksız görülen bir yasaya, sonuçlarını kabul ederek ve şiddete başvurmadan kamuya açık biçimde uymama.
Sık Karıştırılan Nokta
"Yasal olan her şey adildir" sanmak. Yasallık usule uygunluk, adalet ise bir değer ölçütüdür; tarihte yasal ama adil olmayan düzenlemeler bulunmuştur.
İkinci karışıklık: sivil itaatsizliği her yasa ihlaliyle karıştırmak — sivil itaatsizlik açık, şiddetsizdir ve sonuçlarını üstlenir.
Sık sorulanlar
Doğal hukuk ile pozitif hukuk arasındaki fark nedir?
Doğal hukuk yazılı yasaların üstünde evrensel ilkeler bulunduğunu savunur; pozitif hukuk yalnızca yetkili organca konulmuş kuralları hukuk sayar.
Dağıtıcı ve denkleştirici adalet nasıl ayrılır?
Dağıtıcı adalet katkı oranında pay verir; denkleştirici adalet taraflara eşit davranıp zararı giderir.