Balkondan Yıldız Sayımı
Açık bir gecede balkona çıkın ve çocukla birlikte 1 dakika yıldız sayın. Şehir merkezinde bu sayı çoğu zaman 20'yi geçmez. Köyde ya da yaylada aynı gökyüzünde yüzlerce yıldız görülür.
Fark nereden geliyor? Sokak lambalarından, tabelalardan, gökyüzüne doğru saçılan ışıktan. Gereksiz ya da yanlış yöne verilen ışığa ışık kirliliği denir. Yıldızları saklar, elektrik israf eder, gece yaşayan hayvanların ve insanların uykusunu bozar.
Ateşten LED'e
Aydınlatmanın zaman şeridi: ateş → mum → gaz lambası → akkor ampul → LED. En yenisi LED'dir. Aynı ışığı verirken eski akkor ampulün yaklaşık beşte biri kadar elektrik harcar.
Doğru aydınlatma göz sağlığıdır. Çok az ışıkta okumak gözü yorar. Işık doğrudan göze değil, sayfaya yandan ya da arkadan gelmelidir.
Dedenin Pikabından Telefona
Büyükanne ve büyükbabalara gençliklerinde müziği neyle dinlediklerini sorun. Cevaplar çoğu zaman şöyle sıralanır: gramofon, pikap ve plak, kasetçalar, CD çalar. Bugün müzik telefon, tablet ve kablosuz hoparlörden dinleniyor. Ses teknolojisi de aydınlatma gibi hep daha küçük, daha taşınabilir araçlara doğru gitti.
Yüksek Ses, İnce Ses Değildir
Sık yapılan hata iki kavramı karıştırmaktır. Sesin şiddeti yüksekliği ya da alçaklığıdır; televizyonun sesini açınca değişen budur. İncelik-kalınlık ise başka bir özelliktir: kuş cıvıltısı incedir, davul kalındır. Kalın bir ses de çok şiddetli olabilir.
Dalga çizimlerinde yukarı-aşağı salınımı daha büyük olan ses daha şiddetlidir.
Evde deneyin: aynı şarkıyı önce 2, sonra 8 ses çizgisinde çalın. Şarkı değişmez, ince sesler yine ince kalır; yalnızca şiddet artar.
Gürültü Ne Zaman Zararlı?
Uzmanlar, 85 desibelin üstündeki seslere uzun süre maruz kalmanın işitmeye zarar verebileceğini söyler; yoğun trafik bu düzeye yaklaşabilir. Konserden sonra kulak çınlıyorsa işitme o gün zorlanmış demektir. Gece boyu yüksek sesle müzik çalan bir dükkân komşularda ses kirliliği yaratır.
Evde kulaklık kuralı koyun: ses en fazla yarının biraz üstünde, her saatte bir mola.
Saat 21.00 Işık Turu
Bir akşam saat 21.00'de evi birlikte dolaşın. Kimsenin olmadığı odalarda kaç lamba yanıyor? Çocuk sayıyı bir kâğıda yazsın, örneğin 3. Ertesi akşam aynı saatte yeniden sayın; hedef 0.
Balkon lambasını da unutmayın. Işığı aşağı, yere doğru veren bir armatür hem yolu aydınlatır hem gökyüzüne ışık saçmaz. 1 haftalık sayım çizelgesi, ışık kirliliğinin evden de başladığını gösterir.
Sık sorulanlar
Işık kirliliği nedir?
Gereksiz ya da yanlış yöne, örneğin gökyüzüne doğru verilen ışıktır. Yıldızları saklar, enerji israf eder, canlıların uykusunu bozar.
Okurken ışık nereden gelmelidir?
Doğrudan göze değil, sayfaya yandan ya da arkadan gelmelidir.
Şiddetli ses ile ince ses aynı şey midir?
Hayır. Şiddet sesin yüksekliğidir; incelik-kalınlık ayrı bir özelliktir.