Sembol Kartları
Dört küçük karta devre elemanlarının sembollerini çizin:
- Pil: yan yana biri uzun ince, biri kısa kalın 2 çizgi.
- Ampul: içinde çarpı olan bir daire.
- Anahtar: yoldan yukarı kalkmış eğik bir çizgi.
- Kablo: düz çizgi.
Kartları karıştırın, çocuk bir devre şeması kursun. Sonra sorun: 1 numaralı kart hangi eleman? Şema, devreyi çizmeden anlatmanın kısa yoludur.
Pil Eklenince, Kablo Kopunca
Pil elektrik enerjisini sağlar, ampul bu enerjiyi ışığa dönüştürür. Tek pille soluk yanan ampule ikinci bir pil eklenirse ampul daha parlak yanar. Arka arkaya 2 ampul bağlanırsa her biri daha sönük yanar.
Aynı elemanlarla kurulmuş iki devreden birinde ampul yanmıyorsa kabloya bakın. Kopuk bir kablo yolu keser; açık anahtar gibi davranır.
Ampul Yanmıyorsa 4 Adım
Arızayı rastgele değil, sırayla arayın:
1. Anahtar kapalı mı?
2. Kabloların uçları pile ve ampule sıkıca değiyor mu, kopuk yer var mı?
3. Ampulün içindeki ince tel sağlam mı?
4. Pil bitmiş mi? Başka bir devrede 1 dakika deneyin.
Sık yapılan hata yalnız ampulü suçlamaktır. 4 adımı sırayla izleyen çocuk arızayı çoğu zaman ilk 2 adımda bulur.
Kurşun Kalemde Kurşun Var mı?
Evde bir test devresi kurun: pil, ampul ve iki kablo ucu. Kablo uçlarını sırayla şunlara değdirin: anahtar, ataş, silgi, tahta cetvel, plastik kapak, açılmış bir kurşun kalem ucu.
Anahtarda ve ataşta ampul yanar; bunlar iletkendir. Silgi, tahta ve plastikte yanmaz; bunlar yalıtkandır.
Çoğu çocuğu şaşırtan kalem ucudur: ampul sönük de olsa yanar. Aslında bu uç kurşun değil, grafittir ve elektriği iletir. "Metal olmayan hiçbir şey iletmez" düşüncesi bir yanılgıdır.
Kablonun İçi ve Dışı
Eski bir şarj kablosunun ucuna bakın. İçte bakır teller, dışta plastik kılıf vardır. Bakır iletir, plastik elinizi korur. Kılıfı soyulmuş kablo bu yüzden tehlikelidir.
Islak elle prize dokunmak çok tehlikelidir; su elektriği vücuda taşıyabilir. Teneffüse çıkarken sınıfın ışığını söndüren öğrenci ise enerji tasarrufu yapmış olur.
Veliye not: Testlerde devre şeması numaralı elemanlarla verilir ve "2 numara hangisi?" ya da "ampul neden yanmıyor?" diye sorulur. Sembol kartlarıyla oynayan çocuk ilk soruyu ezberden değil şekilden çözer. İkinci soruda yukarıdaki 4 adım yeter: anahtar, kablo, ampul, pil. Evde kurulan test devresinde çocuk pile ve ampule kendisi dokunabilir; 1,5 voltluk pil tehlikeli değildir. Prizle aynı rahatlıkla oynanmayacağını ise her seferinde hatırlatın.
Sık sorulanlar
Devreye ikinci pil eklenirse ampul ne olur?
Daha parlak yanar.
Kurşun kalem ucu elektriği iletir mi?
Evet. Kalem ucu grafittir ve iletkendir; ampul sönük de olsa yanar.
Kabloların dışı neden plastiktir?
Plastik yalıtkandır; içteki bakırdan geçen elektriğin bize ulaşmasını engeller.