Göz Bağlı Tadım Oyunu
Bir tabağa 4 küçük parça koyun: elma, salatalık, peynir, bir dilim limon. Çocuğunuzun gözlerini bir eşarpla bağlayın ve tek tek tattırın. Çoğu çocuk dördünü de bilir.
İkinci turda burnunu iki parmağıyla kapatsın. Elma ile salatalığı ayırmak birden zorlaşır. Neden? Yediğimizin tadını anlarken dil ile burun birlikte çalışır. Nezle olduğumuzda yemeklerin tatsız gelmesi de bundandır.
Hangi Organ, Hangi Görev?
Göz → görme
Kulak → işitme (ve denge)
Burun → koklama
Dil → tatma
Deri → dokunma, sıcak-soğuk ve acı
Testlerde bu eşleştirme sık sorulur; genellikle biri bilerek yanlış yazılır. "Burun → tatma" gördüğünüzde durun. Burun koklar, dil tadar.
Deri, vücudumuzun en büyük organıdır. Sobaya değen el, sıcaklığı deri sayesinde hisseder ve hemen geri çekilir.
Dil Haritası Doğru mu?
Eski kitaplarda dilin ucunda tatlı, yanlarında ekşi, arkasında acı algılandığını gösteren bir harita vardı. Bu bir yanılgıdır. Tatları algılayan tat tomurcukları dilin her yerine dağılmıştır; tatlı da ekşi de dilin her bölgesinde hissedilir.
Denemesi kolay: şekerli suya batırılmış bir pamuk çubuğu dilin yan tarafına değdirin. Tatlı hissediliyor mu? Evet.
Kapalı Kutu ve 1 Dakikalık Sessizlik
Bir ayakkabı kutusunun yan tarafına el girecek kadar delik açın. İçine sırayla 5 nesne koyun: ceviz, sünger, anahtar, pamuk, zımpara parçası. Çocuk bakmadan elini soksun ve yalnız dokunarak tahmin etsin. Pürüzlü mü, düz mü, sert mi, yumuşak mı? Bunları deri söyler.
Sonra kulakların sırası. Pencereyi açın, 1 dakika hiç konuşmadan oturun. Çocuk duyduğu her sesi parmağıyla saysın: kuş, araba, kapı, rüzgâr. Çoğu çocuk 6-7 farklı ses sayınca şaşırır; o sesler hep oradaydı ama dikkat etmemişti.
Kulağı tıkalı biri zili duyamaz. Bu da sesi kulakla algıladığımızı gösterir.
Korumak İçin Üç Alışkanlık
- Ekran molası: Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca uzaktaki bir noktaya bakmak gözü dinlendirir.
- Kulaklık sesi: Sesi yarının biraz üstünde tutun, kulaklık süresini kısa kesin. Akşam kulak çınlıyorsa ses fazla gelmiştir.
- Kitap ışığı: Karanlık odada okunmaz; ışık masa lambasından gelmeli.
Kulağa kürdan ya da kalem sokulmaz; kirli elle göz ovuşturulmaz.
Deri de korunur: yazın öğle saatlerinde, 11 ile 16 arası, güneşte uzun kalmamak ve şapka takmak cildi yanıktan korur. Burun için kural kısa: bilinmeyen bir şişeyi doğrudan koklamayız. Gerekirse elle kokuyu yavaşça burnumuza doğru yelleriz.
Küçük bir tekrar sorusu: Kapalı kutudaki nesnenin pürüzlü olduğunu hangi organ söyler? Cevap: deri.
Sık sorulanlar
Burnumuz tıkalıyken yemekler neden tatsız gelir?
Tadı anlarken dil ile burun birlikte çalışır. Koku alınamayınca birçok tat birbirine benzer.
Tatlıyı yalnız dilin ucu mu algılar?
Hayır. Tat tomurcukları dilin her yerindedir; "dil haritası" eski bir yanılgıdır.
Hangi duyu organı dengemizi de sağlar?
Kulak. İşitmenin yanında denge de kulağın iç kısmıyla sağlanır.