Devenin Hörgücünde Ne Var?
Çocuklara sorun, büyük çoğunluğu "su" der. Bu yaygın bir yanılgıdır. Hörgüçte büyük ölçüde yağ depolanır. Deve yiyecek bulamadığında bu yağı kullanır. Suya dayanıklılığı ise vücudunun suyu idareli kullanmasından gelir.
Deve bu özelliğiyle çölde yaşayabilir. Ormanda ya da kutupta ise zorlanır.
Yaşam Alanı Neyi Karşılar?
Bir canlının besin, su ve barınak ihtiyacını karşıladığı yere yaşam alanı denir. Solucanın yaşam alanı nemli topraktır, balığınki su, sincabınki ağaçlık bir alandır.
Canlının vücudu yaşadığı yere uygundur. Buna uyum diyoruz:
Balık → solungaçla sudaki oksijeni alır.
Kutup ayısı → kalın kürk ve yağ tabakasıyla soğuğa dayanır.
Kaktüs → yaprakları dikene dönüşmüştür, su kaybı azalır.
Kalın kürklü bir kutup hayvanı sıcak çölde neden yaşayamaz? Vücudu soğuğa uyumludur; sıcakta serinleyemez.
Bir Metrekarede Kaç Tür?
Bahçede ya da parkta 4 çubuk ve iple 1 metreye 1 metrelik bir kare çevirin. Çocuk karenin içindeki farklı canlı türlerini saysın: çimen, yonca, karınca, uğur böceği, solucan...
Sonra aynı sayımı biçilmiş, bakımlı bir çimde yapın. Örneğin ilk karede 9 tür, çimde 3 tür çıkabilir. Bir yerde ne kadar çok farklı tür varsa canlı çeşitliliği o kadar fazladır.
Kavanozda 2 Günlük Solucan Evi
Bir kavanoza 3 parmak nemli toprak koyun, üstüne 2 solucan bırakın. Kavanozun dışını kalın bir kâğıtla sarın, ağzını delikli bir tülbentle kapatın. 2 gün sonra kâğıdı kaldırın: solucanlar toprakta tüneller açmıştır.
Neden yüzeyde değil de toprağın içindeler? Solucanın derisi nemli kalmalıdır; kuru ve aydınlık yüzey ona uygun değildir. Gözlemden sonra solucanları bulduğunuz yere geri bırakın. Bu da çocuğa verilecek ikinci derstir: incelediğimiz canlıyı yaşam alanına geri götürürüz.
Çeşitlilik Neden Azalır?
Bir göle fabrika atığı karışırsa balık türleri birer birer azalır. Karışık bir orman kesilip yerine tek tür ağaç dikilirse çeşitlilik artmaz, azalır; farklı ağaçlarda yaşayan böcek ve kuşlar yuva bulamaz.
Korumanın yolları basittir: ağaç dalını kırmamak, kuş yuvasına dokunmamak, çöpü doğada bırakmamak.
İkinci yanılgı da sık görülür: "Kutup ayısı üşüdüğü için kürk giyinmiş" demek. Canlı yaşam alanına bakıp isteyerek değişmez. Soğuğa dayanıklı vücut yapısı ona anne ve babasından geçer. Yaşam alanı hızla bozulursa canlı buna yetişemez.
Evde bir eşleştirme oyunu: 6 kâğıda 3 hayvan (balık, deve, kutup ayısı) ve 3 yaşam alanı (deniz, çöl, kutup) yazın. Kartları ters çevirip karıştırın. Çocuk her doğru eşte "neden oraya uygun?" sorusuna tek bir vücut özelliğiyle cevap versin.
Sık sorulanlar
Devenin hörgücünde su mu vardır?
Hayır. Hörgüçte büyük ölçüde yağ depolanır; deve besin bulamadığında bu yağı kullanır.
Uyum ne demektir?
Canlının vücut yapısının yaşadığı yere uygun olmasıdır; balığın solungacı, kaktüsün dikeni gibi.
Canlı çeşitliliği nasıl ölçülür?
Bir alandaki farklı tür sayısı sayılır. Tür sayısı fazla olan yerde çeşitlilik de fazladır.