Elektriklenme Çeşitleri
Sürtünme ile: iki cisim birbirine sürtülür, zıt yüklerle yüklenirler.
Dokunma ile: yüklü cisim nötr cisme değer, ikisi aynı işaretle yüklenir.
Etki ile: yüklü cisim yaklaştırılır, dokunmaz; yükler cisim içinde ayrışır.
Aynı yükler birbirini iter, zıt yükler çeker.
İletken ve Yalıtkan
İletkenler (metaller, tuzlu su) elektriği iletir; içlerinde serbest hareket edebilen elektronlar vardır.
Yalıtkanlar (plastik, cam, kuru tahta) iletmez; elektronları bağlıdır.
Elektrik kablolarının bakır olması, dışının plastikle kaplanması bu ayrımın günlük karşılığıdır.
Elektrik Enerjisinin Dönüşümü
Elektrik enerjisi başka türlere dönüşür: ampulde ışığa, ütüde ısıya, motorda harekete, hoparlörde sese.
Dönüşümlerde enerjinin bir bölümü istenmeyen biçimde (çoğunlukla ısı) açığa çıkar; bu yüzden hiçbir aygıtın verimi %100 değildir.
Elektrik tüketimi kilovatsaat (kWh) ile ölçülür: harcanan güç ile sürenin çarpımıdır.
Sık Yapılan Hata
Dokunmayla elektriklenmede cisimlerin zıt yükleneceğini sanmak. Dokunmada yük paylaşılır; iki cisim de aynı işaretle yüklenir. Zıt yükleme yalnızca sürtünmede olur.
İkinci hata: yalıtkanların hiçbir koşulda elektriklenemeyeceğini düşünmek. Yalıtkanlar iletmez ama sürtünmeyle yüklenebilir — saça sürtülen balon buna örnektir.
Sık sorulanlar
Sürtünmede cisimler aynı yükle mi yüklenir?
Hayır, zıt yüklerle. Biri elektron verirken diğeri alır. Dokunmayla elektriklenmede ise ikisi aynı işaretle yüklenir.
Saf su elektriği iletir mi?
Saf su çok zayıf iletir. Suyu iletken yapan, içinde çözünmüş tuz ve minerallerden gelen iyonlardır.