4. Sınıf Maddenin Özellikleri — Konu Anlatımı

Mutfakta Ölçüm İstasyonu

Tezgâha 3 alet koyun: mutfak terazisi, ölçü kabı ve varsa bir termometre. Her biri maddenin başka bir özelliğini ölçer.

Kütle terazide ölçülür, birimi gram ve kilogramdır: 1 kg = 1000 g. Eşit kollu terazide bir kefede elma, ötekinde 100 g, 20 g ve 5 g'lık ağırlıklar varken terazi dengedeyse elma 125 gramdır.

Hacim ölçü kabıyla ölçülür, birimi litre ve mililitredir: 1 L = 1000 mL. Kabın çizgisini okurken göz, suyun yüzeyiyle aynı hizada olmalıdır.

Sıcaklık termometreyle ölçülür, birimi derece selsiyustur (°C). Su 0 °C'de donar, deniz kenarında 100 °C'de kaynar.

Sınıftaki Öğrenciler Gibi

Maddeler gözle görülmeyen küçük taneciklerden oluşur. Bir benzetme:

Katı: sırasına oturmuş öğrenciler. Tanecikler düzenli ve birbirine çok yakındır, yerinde titreşir.
Sıvı: koridorda yürüyen öğrenciler. Birbirine yakın ama kayarak yer değiştirir; bu yüzden sıvı kabın şeklini alır.
Gaz: bahçede koşan öğrenciler. Aralarındaki boşluk büyüktür, her yere dağılırlar.

Oda kapısında açılan bir parfümün kokusu kısa sürede odanın öbür ucuna ulaşır. Gaz tanecikleri serbestçe dağıldığı için böyle olur.

Buzlu Bardağın Terlemesi

Buzlu su dolu bardağın dışında bir süre sonra damlacıklar belirir. Çocuklar çoğu zaman suyun bardaktan dışarı sızdığını sanıyor. Oysa bardak sızdırmaz. Havadaki su buharı soğuk cama değince sıvıya dönüşür: bu yoğuşmadır. Bardağa birkaç damla gıda boyası damlatın; dıştaki damlalar renksiz kalır, kanıt budur.

Balkona asılan çamaşırın kuruması ise buharlaşmadır, kaynamadan da olur. Buzun suya dönüşmesi erime, suyun buza dönüşmesi donmadır.

Bardak mı, Kova mı Önce Kaynar?

Aynı sıcaklıkta 1 bardak su ile 1 kova su aynı ocağa konsa bardak önce kaynar. Kovadaki su daha fazladır; ısınması için daha çok ısı gerekir. Kaynama sıcaklığı ise ikisinde de aynıdır.

Termometreyi Okumak

Termometre ölçeğinde her çizgiye rakam yazılmaz. Önce yazılı iki rakama bakın: 20 ve 30 olsun. Aralarında 10 çizgi aralığı varsa her aralık 1 °C'dir. Sıvı tam ortadaki uzun çizgide duruyorsa oda 25 °C'dir.

Evde deneyin: 1 bardak musluk suyunun, 1 bardak buzlu suyun ve oda havasının sıcaklığını ölçüp bir tabloya yazın. Buz küpünü tabağa koyup kaç dakikada eridiğini de not edin. Tablo büyüdükçe çocuk ölçmenin tahmin etmekten neden daha güvenilir olduğunu görür.

Veliye not: Testte ölçekli bir silindir ya da termometre çizimi gelirse ilk iş, iki çizgi arasının kaç birim olduğunu bulmaktır.

Sık sorulanlar