3. Sınıf Toprak ve Tarım — Konu Anlatımı

Kavanozu Çalkalayın

Bahçeden 1 kepçe toprak alın, boş bir kavanozun üçte birine doldurun. Üstüne su ekleyip kapağı sıkıca kapatın ve 1 dakika çalkalayın. Kavanozu bir gece bekletin.

Sabah katmanlar görünür: en altta çakıl ve iri kum, üstünde ince kum, en üstte kil. Suyun yüzeyinde ise küçük yaprak ve kök parçaları yüzer. Kavanozdaki şey tek bir madde değil, bir karışımdır.

Toprak Katmanları

Bir yol kazısına ya da derin bir çukura bakın. Toprak kat kat dizilir:

Üst toprak: koyu renklidir, bitki kökleri en çok buradadır. Çürümüş yaprak ve canlı kalıntısı bakımından en zengin katmandır.
Alt toprak: daha açık renklidir, taş parçaları artar.
Ana kaya: en alttadır; toprak zamanla bu kayanın ufalanmasından oluşur.

Birkaç santimetrelik toprağın oluşması yüzlerce yıl sürebilir. Kaybedilen toprak çabuk yenilenmez.

Toprağı en çok ne kaybettirir? Yağmur ve rüzgâr çıplak toprağı alıp götürür; buna erozyon denir. Otlarla ve ağaçlarla kaplı yamaçta kökler toprağı tutar. Evde iki tepsiyle deneyin: birine çıplak toprak, ötekine çim parçası koyun, ikisini de hafifçe eğip üstlerinden 1 bardak su dökün. Çıplak tepsiden akan su çamurlu, çimli tepsiden akan su daha temizdir.

Yanılgı: "Toprak Cansız Bir Kirdir"

Çocuklar toprağı çoğu zaman pislik sanır. Oysa bir avuç verimli toprakta solucanlar, küçük böcekler ve milyonlarca mikroskobik canlı yaşar. Solucanlar toprağı havalandırır, bitki artıklarını parçalar. Toprağın kendisi canlı değildir ama canlılarla doludur.

Tohum Ne İster?

Ekmeden önce tohum seçilir, saksıya toprak konur. Tohumun çimlenmesi için su, hava ve uygun sıcaklık gerekir. Hiç sulanmayan saksıdaki tohum çimlenmez.

Gelişme sırası şöyledir: 1. tohum ekilir, 2. çimlenir ve fide olur, 3. büyüyüp yapraklanır, 4. olgun bitki ürün verir. İkinci aşamada toprağın üstünde küçük bir filiz görülür.

Deneme: aynı tohumdan birini kumlu, birini koyu renkli bahçe toprağına ekin. 3 hafta sonra boylarını cetvelle ölçün. Hangi toprak daha verimli çıktı?

Sofraya Gelen Tarım Ürünleri

Çiftçinin toprağı sürmesi, ekmesi, sulaması ve ürünü toplaması tarımdır. Buğday, mısır, pamuk ve domates tarım ürünüdür. Plastik oyuncak ise fabrikada yapılır, tarım ürünü değildir. Kahvaltı sofrasında çocuğa sorun: Buradakilerden hangisi tarladan geldi?

Sofradaki 6 yiyeceği tek tek konuşun: zeytin, domates, ekmek, bal, peynir, yumurta. Ekmek tarladaki buğdaydan, peynir ise hayvancılıktan gelir. Çocuk bu zincirleri kurdukça toprağın neden korunması gerektiğini de kendisi söyler: tarlanın toprağı giderse sofradakilerin çoğu da gider.

Sık sorulanlar