Evde Elektrik Avı
Çocuğunuza bir kâğıt verin, iki sütun açsın: "prizle çalışan" ve "pille çalışan". 10 dakika evi dolaşsın. Buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon ve süpürge ilk sütuna; uzaktan kumanda, duvar saati ve el feneri ikinci sütuna girer.
Oyuncak araba durunca "pilini değiştirelim" deriz. Demek ki araba elektriğini pilden alıyordu.
Avın sonunda bir soru daha sorun: Elektrik bu araçlarda neye dönüşüyor? Lambada ışığa, ütüde ve su ısıtıcısında ısıya, vantilatörde harekete, kapı zilinde sese. Bisiklet, makas ve kalemtıraş ise listeye hiç girmez; çalışmak için elektriğe ihtiyaç duymazlar.
Bir Ampul Nasıl Yanar?
En basit devrede 4 parça vardır:
Pil elektriği sağlar. Kablo taşır. Ampul ışık verir. Anahtar yolu açar ya da kapatır.
Anahtar kapalıyken yol kesintisizdir, ampul yanar. Açılınca yol kesilir, ampul söner. Pil sağlam, kablolar bağlı ama ampul yanmıyorsa önce anahtara bakın.
Çocuğunuzla devrenin resmini çizin: solda pil, üstte ampul, sağda anahtar, aralarda kablo. Sonra kalemle yolu izleyin. Kalem pilden çıkıp hiç kalkmadan yeniden pile dönebiliyorsa devre tamdır.
Pil Güvenli, Priz de Güvenli mi?
Sık yapılan hata budur. Çocuk pille çalışan oyuncakla rahatça oynar ve prizi de aynı sanır. Bir kalem pilin gerilimi 1,5 volttur; evdeki prizde yaklaşık 230 volt vardır. Aradaki fark 150 kattan fazladır. Priz can alabilir.
Üç kesin kural: ıslak elle prize ve fişe dokunulmaz. Prize çatal, tel ya da madeni para sokulmaz. Kablosu soyulmuş araç kullanılmaz. "Prize para sokarsam ampul daha parlak yanar" düşüncesi tehlikeli bir yanlıştır.
Biten Pil Nereye?
Biten pil çöp kutusuna atılmaz. İçindeki maddeler toprağa ve suya karışıp zarar verir. Evde bir kavanozu "pil kavanozu" yapın; dolunca marketlerdeki atık pil kutusuna birlikte götürün.
Şarj edilebilen piller yüzlerce kez yeniden doldurulabilir. Çok kullanılan oyuncak ve kumandalarda bu piller hem çöpü hem harcamayı azaltır. Şişmiş ya da akmış bir pile çıplak elle dokunulmaz; bir poşetle alınıp kavanoza konur.
Tasarrufu Hesaplayalım
Koridorda boşuna yanan bir lamba günde 2 saat söndürülürse 30 günde kaç saat kazanılır? 2 × 30 = 60 saat. Çocuk bu hesabı kendi evi için yapınca "ışığı kapat" uyarısı bir kurala dönüşür.
Küçük bir görev: 1 hafta boyunca odadan çıkarken ışığı kapatanı bir çizelgeye işaretleyin. Hafta sonunda en çok işareti alan, akşam yemeğinde tatlıyı seçsin.
Sık sorulanlar
Basit bir devrede hangi parçalar bulunur?
Pil, kablo, ampul ve anahtar. Pil elektriği sağlar, anahtar yolu açıp kapatır.
Anahtar açıkken ampul neden yanmaz?
Yol kesildiği için elektrik ampule ulaşamaz.
Atık piller nereye atılır?
Atık pil toplama kutularına. Normal çöpe atılan pil toprağa ve suya zarar verir.