Girişim ve Kırınım
Girişim: iki dalganın üst üste binmesi.
Yapıcı girişim — tepe tepeye gelir, genlik artar
Yıkıcı girişim — tepe çukura gelir, genlik azalır ya da sıfırlanır
Kırınım: dalganın engel kenarından ya da yarıktan geçerken yayılması.
Kırınım, yarık genişliği dalga boyuna yakınsa belirgin olur. Sesin köşeyi dönmesi, ışığın dönmemesi bu yüzdendir: sesin dalga boyu çok daha büyüktür.
Doppler Olayı
Kaynak ile gözlemci arasındaki bağıl hareket, algılanan frekansı değiştirir.
Kaynak yaklaşırken frekans artar (ses incelir), uzaklaşırken azalır (ses kalınlaşır).
Ambulans sireninin geçerken değişmesi bunun günlük örneğidir.
Işıkta da geçerlidir: uzaklaşan galaksilerin ışığının kırmızıya kayması (kırmızıya kayma) evrenin genişlediğinin kanıtı sayılır.
Elektromanyetik Dalgalar
EM dalgalar boşlukta yayılır ve hepsi boşlukta ışık hızıyla ilerler.
Artan frekans sırasıyla: radyo dalgaları → mikrodalga → kızılötesi → görünür ışık → morötesi → X ışını → gama ışını
Frekans arttıkça enerji artar, dalga boyu azalır. Yüksek frekanslı ışımalar (X ve gama) iyonlaştırıcıdır ve canlıya zarar verebilir.
Görünür ışık, tayfın çok dar bir bölümüdür.
Sık Yapılan Hata
Doppler olayında kaynağın gerçek frekansının değiştiğini sanmak. Kaynağın frekansı sabittir; değişen, gözlemcinin algıladığı frekanstır.
İkinci hata: EM dalgaların yayılmak için ortama ihtiyaç duyduğunu düşünmek — boşlukta yayılırlar.
Sık sorulanlar
Doppler olayında ne değişir?
Kaynağın frekansı değil, gözlemcinin algıladığı frekans değişir.
Sesin köşeyi dönmesi ışığın dönmemesi neden?
Sesin dalga boyu çok daha büyük olduğu için kırınımı belirgindir.