Akım, Gerilim ve Direnç
Akım: $I = \frac{q}{t}$, birimi amper (A)
Gerilim: birimi volt (V)
Direnç: birimi ohm (Ω)
Ohm yasası: $V = I \cdot R$
İletken telin direnci: $R = \rho \dfrac{\ell}{A}$ — uzunlukla doğru, kesit alanıyla ters orantılıdır.
Seri ve Paralel Bağlama
Seri: $R_{eş} = R_1 + R_2 + \cdots$
Akım her yerde aynıdır, gerilim paylaşılır.
Paralel: $\dfrac{1}{R_{eş}} = \dfrac{1}{R_1} + \dfrac{1}{R_2} + \cdots$
Gerilim aynıdır, akım paylaşılır.
Paralel bağlamada eşdeğer direnç, en küçük dirençten de küçüktür — akıma yeni yollar açılmıştır. Ev tesisatı bu yüzden paralel bağlanır: bir lamba yanmayı bırakınca diğerleri çalışmaya devam eder.
Elektriksel Güç ve Enerji
$P = V \cdot I = I^2 R = \dfrac{V^2}{R}$
$W = P \cdot t$ — elektrik faturasında kullanılan birim kWh'dir.
1 kWh = 1000 W'lık bir aygıtın 1 saatte harcadığı enerjidir.
Sigorta, devreden geçen akım güvenli sınırı aştığında devreyi keserek yangını önler.
Sık Yapılan Hata
Paralel bağlamada dirençleri toplamak. Paralel bağlamada terslerin toplamı alınır ve sonuç en küçük dirençten küçük çıkar.
İkinci hata: seri devrede akımın azaldığını düşünmek. Seri devrede akım her noktada aynıdır; paylaşılan gerilimdir.
Sık sorulanlar
Paralel bağlı dirençlerde eşdeğer direnç neden küçülür?
Akıma yeni yollar açıldığı için toplam direnç azalır; eşdeğer direnç en küçük dirençten de küçüktür.
Seri devrede akım nasıl dağılır?
Dağılmaz; akım her noktada aynıdır. Paylaşılan gerilimdir.