Bir Yer Adı Gördünüz Diye "Where" mi?
Şu iki cümlenin boşluklarını doldurun:
- This is the park ___ we planted 30 trees last spring.
- This is the park ___ opened last spring.
Öğrencilerin çoğu ikisine de where yazıyor, çünkü "park bir yerdir". Oysa doğru cevaplar farklı: 1. cümlede where, 2. cümlede which / that.
Neden? 1. cümlede boşluktan sonra kendi öznesi ve nesnesi olan tam bir cümle var (we planted 30 trees) ve park bu cümlenin yeri. 2. cümlede ise boşluktan sonraki fiilin (opened) öznesi yok; açılan şey parkın kendisi. Özne ya da nesne eksikse which / that; eksiksiz bir cümle ve yer anlamı varsa where. Bu tek test, temanın sorularının çoğunu çözer.
İlgi Zamirleri Tablosu
| Zamir | Neyi niteler? | Mahalleden örnek |
|---|---|---|
| who | kişi | Mrs Yılmaz is the neighbour who organises the book swap. |
| which | nesne, kurum, hayvan | The bus which goes to the hospital leaves every 12 minutes. |
| that | kişi ya da nesne (yalnız tanımlayan cümlecikte) | The café that opened last week has free Wi-Fi. |
| where | yer | That's the square where the Saturday market is held. |
| whose | sahiplik | The boy whose bike was stolen reported it to the police. |
whose Türkçede "-in … -ı" iyelik yapısının karşılığıdır: "bisikleti çalınan çocuk". Kendisinden sonra her zaman bir isim gelir (whose bike).
Virgül Anlamı Değiştirir
My cousin who lives in İzmir is a nurse.
My cousin, who lives in İzmir, is a nurse.
İlk cümle tanımlayan (defining) cümleciktir: birden çok kuzenim var ve hangisinden söz ettiğimi who lives in İzmir belirliyor. İkinci cümle ek bilgi veren (non-defining) cümleciktir: zaten tek kuzenimden söz ediyorum, İzmir'de yaşaması sadece ek bilgi. Virgüller bu ek bilgiyi parantez gibi ayırır.
İki kural: ek bilgi veren cümlecikte that kullanılamaz (✗ my cousin, that lives…) ve zamir atılamaz.
Zamir Ne Zaman Düşer?
Tanımlayan cümlecikte zamir fiilin nesnesi ise atılabilir:
The volunteers (who) we met were very friendly. — we özne, who nesne → atılabilir.
The volunteers who help at the hospital are students. — who özne → atılamaz.
Kontrol yolu: zamirden hemen sonra bir özne (we, I, the council) geliyorsa zamir düşebilir; hemen sonra fiil geliyorsa düşemez.
Mahalle Panosundan İlanlar
VOLUNTEERS NEEDED — Every Saturday, a group of students spends two hours reading to children at the local hospital. Anyone who is over 15 can join. Contact the student whose name is on the list below.
(GÖNÜLLÜ ARANIYOR — Her cumartesi bir grup öğrenci yerel hastanede çocuklara iki saat kitap okuyor. 15 yaşından büyük herkes katılabilir. Aşağıdaki listede adı olan öğrenciyle iletişime geçin.)
Temanın sözcükleri: resident (sakin, mahalleli), facility (tesis), commuter (her gün işe gidip gelen), pedestrian (yaya), participation (katılım), volunteer (gönüllü).
Toplu taşımadaki değişimi anlatmak için 9. sınıftan bildiğiniz grafik dili yeniden işe yarar: The number of public transport users has risen from 1.8 million to 2.7 million a day since 2019.
Mini Diyalog: Öneri ve İzin
Selin: The empty lot behind the school is full of rubbish. How about turning it into a small garden?
(Okulun arkasındaki boş arsa çöp dolu. Onu küçük bir bahçeye çevirmeye ne dersin?)
Kerem: Great idea. But we need permission. Would it be possible to use the school's tools?
(Harika fikir. Ama izin lazım. Okulun aletlerini kullanmamız mümkün olur mu?)
Principal: Yes, as long as a teacher is with you. (Evet, yanınızda bir öğretmen olduğu sürece.)
Öneri için How about + -ing?, kibar izin için Would it be possible to…? ve Do you mind if I…? kalıpları kullanılır.
Sık Yapılan Hata
Cümleciğe fazladan zamir eklemek: ✗ This is the neighbour who I told you about her. Türkçede "sana ondan bahsettiğim komşu" dediğimiz için öğrenciler her sözcüğünü de ekliyor. İlgi zamiri (who) zaten o kişiyi temsil ediyor: ✓ This is the neighbour (who) I told you about.
Bu temanın testlerinde bir zaman hatası da sık çıkar: ✗ I am living in this neighbourhood since I was born. Süren bir durumun başlangıcı since ile verildiğinde present perfect gerekir: ✓ I have lived here since I was born.
Okuma ve Etkinlik
The council asked residents before designing the new square. People who use wheelchairs asked for wider paths, and parents whose children play there asked for more shade. The square, which opened in May, is now full every evening.
(Belediye yeni meydanı tasarlamadan önce sakinlere sordu. Tekerlekli sandalye kullananlar daha geniş yollar, çocukları orada oynayan ebeveynler daha çok gölge istedi. Mayısta açılan meydan artık her akşam dolu.)
Soru: Metindeki ek bilgi veren cümlecik hangisi ve bunu nereden anlıyoruz? Cevap: which opened in May; iki virgül arasında duruyor ve meydanı tanımlamıyor, yalnızca bilgi ekliyor.
Etkinlik: Mahallenizi tanıtan 4 cümle yazın; her birinde farklı bir zamir kullanın (who, which, where, whose). En az 1 cümlede zamiri düşürmeyi deneyin.
Sık sorulanlar
"which" ile "where" nasıl ayırt edilir?
Boşluktan sonraki cümlenin öznesi ya da nesnesi eksikse "which/that", cümle eksiksizse ve yer bildiriliyorsa "where" gelir.
İlgi zamiri ne zaman atılabilir?
Tanımlayan cümlecikte zamir nesne konumundaysa: "The book (that) I borrowed". Özne konumundaysa ya da virgüllü cümlecikte atılamaz.
"that" virgüllü cümlecikte kullanılır mı?
Hayır. Ek bilgi veren (virgüllü) cümlecikte "who" ya da "which" kullanılır.