10. Sınıf Nature & Global Problems — Koşul Cümleleri — Konu Anlatımı

Bir Politika, Dört Cümle

Bir ülke plastik poşete küçük bir ücret koydu; hiçbir poşet yasaklanmadı ama kullanım bir yılda %90 düştü. Bu tek olay dört farklı koşul cümlesiyle anlatılabilir:

1. If people pay for bags, they use fewer of them. — genel doğru (zero conditional)
2. If our town introduces a charge, bag use will fall. — gerçek olasılık (first conditional)
3. If bags cost 10 lira each, nobody would buy them. — hayalî durum (second conditional)
4. If the charge hadn't been introduced, millions of bags would have ended up in the sea. — geçmişte olmamış durum (third conditional)

Dört cümlenin konusu aynı; değişen şey konuşanın gerçeklik iddiası. Hangi koşul türünü seçeceğinizi dil bilgisi değil, bu iddia belirler.

Dört Koşulun Kalıbı

Ortak kural: if tarafına will ya da would gelmez. Cümlenin hangi tarafla başladığı önemli değildir; if tarafı başa gelirse iki taraf arasına virgül konur, sona gelirse konmaz: Sea levels rise if ice melts.

Unless ve As Long As

Unless we reduce emissions, temperatures will keep rising. (Emisyonları azaltmazsak sıcaklıklar artmaya devam edecek.) unless = if … not.

The coral reef will survive as long as the water stays below 30 °C. (Su 30 °C'nin altında kaldığı sürece mercan resifi yaşamını sürdürür.) as long as "şartıyla, -dığı sürece" anlamındadır.

Mercan resifleri okyanus tabanının %1'inden azını kaplar ama deniz canlılarının yaklaşık dörtte birine ev sahipliği yapar. Bu veri, küçük bir alanın kaybının neden büyük bir soruna dönüştüğünü açıklıyor.

İklim ve Sürdürülebilirlik Sözcükleri

Grafik okuma: yenilenebilir enerjinin elektrikteki payı 2015'te %23, 2020'de %29, 2024'te %42. The share of renewables has almost doubled since 2015. Sayılar %23'ten %42'ye çıktığı için "neredeyse iki katı" (almost doubled) doğru bir özettir; tripled değil.

Mini Diyalog: Okulda Enerji Tasarrufu

Ege: Our school leaves the lights on in empty classrooms every afternoon. (Okulumuz her öğleden sonra boş sınıflarda ışıkları açık bırakıyor.)
Naz: If every class turned off the lights at 15.30, we would save a lot of energy. (Her sınıf 15.30'da ışıkları kapatsa çok enerji tasarruf ederdik.)
Ege: True. And if we put up signs, people will remember. (Doğru. Tabela asarsak insanlar hatırlar.)

Naz'ın cümlesi second conditional (henüz olmayan, hayalî bir düzen), Ege'nin cümlesi first conditional (yapılabilecek somut bir adım). Tartışmada ikisinin art arda gelmesi çok doğaldır: önce hayal, sonra plan.

Sık Yapılan Hatalar

1. "If" tarafına "will" koymak: ✗ If the temperature will rise, the ice will melt. Türkçede "artacak olursa" gibi yapılar bu hataya yol açıyor. ✓ If the temperature rises, the ice will melt.

2. "must"tan sonra "to": ✗ We must to reduce our energy consumption. Öğrenciler have to ile karıştırıyor. must bir kip fiilidir ve arkasından fiil yalın gelir: ✓ We must reduce our energy consumption.

3. Third conditional'da "would had": ✗ …would had saved… Doğrusu would have saved; would'dan sonra her zaman yalın have gelir.

Okuma ve Etkinlik

Greenhouse gases mix in the atmosphere, so emissions released in one country affect the climate everywhere. Producing 1 kilogram of beef needs about 15,000 litres of water, while 1 kilogram of wheat needs about 1,500 litres.

(Sera gazları atmosferde karışır, bu yüzden bir ülkede salınan gazlar her yerdeki iklimi etkiler. 1 kilogram sığır eti üretmek yaklaşık 15.000 litre su gerektirirken 1 kilogram buğday yaklaşık 1.500 litre gerektirir.)

Soru: Metne göre neden iklim sorunu tek bir ülkenin sorunu değildir? Cevap: Sera gazları atmosferde karıştığı için bir ülkenin salımı herkesi etkiler. Su verisinde ise iki ürün arasındaki fark 10 kattır.

Etkinlik: Evinizdeki bir alışkanlık için 4 koşul cümlesi yazın (zero, first, second, third); dördünün de konusu aynı olsun, yalnız gerçeklik iddiası değişsin.

Sık sorulanlar