Bir Bilim Haberini Zaman Çizgisine Dizmek
Kısa bir bilim haberi okuyun ve her cümlenin geleceğin hangi noktasından söz ettiğine bakın:
The mission is launching next March. According to the team, the spacecraft will be orbiting the Moon by the end of 2027. By 2030, it will have collected more than 5,000 images. Scientists are said to have found signs of ice near the south pole, and they are going to study them closely.
(Görev gelecek mart başlıyor. Ekibe göre uzay aracı 2027 sonunda Ay'ın yörüngesinde dönüyor olacak. 2030'a kadar 5.000'den fazla fotoğraf toplamış olacak. Bilim insanlarının güney kutbu yakınında buz izleri bulduğu söyleniyor ve bunları yakından incelemeyi planlıyorlar.)
Bu kısa metinde 5 ayrı gelecek biçimi ve 1 temkinli aktarım kalıbı var. 9. sınıfta will, going to ve present continuous farkını görmüştünüz; bu temada iki yeni biçim ekleniyor.
Future Continuous: O Anda Sürüyor Olacak
will be + -ing: gelecekteki belli bir anda sürmekte olacak eylem.
This time next year, I will be studying at a university abroad. (Gelecek yıl bu zamanlar yurt dışında bir üniversitede okuyor olacağım.)
At 10 p.m. tonight, the space station will be passing over Ankara. (Bu gece saat 22.00'de uzay istasyonu Ankara'nın üzerinden geçiyor olacak.)
Bu yapı 4. temadaki past continuous'un geleceğe taşınmış hâli gibidir: orada "o anda … yapıyordum", burada "o anda … yapıyor olacağım". This time next week / at this time tomorrow gibi ifadeler ipucudur.
Future Perfect: O Zamana Kadar Bitmiş Olacak
will have + V3: gelecekteki bir tarihe kadar tamamlanmış olacak eylem.
By 2030, the spacecraft will have collected more than 5,000 images.
By the time you read this, I will have graduated. (Sen bunu okuduğunda ben mezun olmuş olacağım.)
Anahtar sözcük by'dır: by 2030, by next June, by the time… Mini soru: By 2035, scientists ___ (send) people to Mars. Cümle hangi biçimi ister? By 2035 bir bitiş sınırı olduğu için: will have sent.
Kesinlik Ölçeği ve Temkinli Aktarım
| Cümle | Kesinlik |
|---|---|
| Robots will definitely be used in surgery. | çok yüksek |
| Robots are likely to assist most surgeons by 2040. | yüksek |
| Robots might replace some surgeons. | düşük |
| Robots are unlikely to make decisions alone. | çok düşük |
Bilim haberlerinde bir iddiayı kendi adınıza değil, başkalarının adına aktarmak için edilgen kalıplar kullanılır: Scientists are said to have found signs of ice. (Bilim insanlarının iz bulduğu söyleniyor.) The planet is believed to be rocky. Buluş geçmişte olduğu için to have + V3, durum bugüne ait olduğu için to be gelir.
Bir Maliyet Grafiği ve Yeni Meslekler
Yörüngeye 1 kilogram yük taşımanın maliyeti 2000'de yaklaşık 20.000 dolar iken 2024'te yaklaşık 2.500 dolara indi. Özet cümle: The cost of sending a kilogram to orbit has fallen by almost 90 per cent since 2000. 20.000'den 2.500'e düşüş, 17.500'lük bir farktır; bu da yaklaşık %87,5 eder.
Geleceğin meslekleri: data analyst (büyük veri setlerini yorumlar), sustainability officer (bir kurumun çevresel etkisini azaltır), robotics technician, space lawyer. Otomasyonla ilgili zincir: As automation spreads, some jobs will disappear, but new ones will appear.
Mini Diyalog: Dengeli Görüş
Teacher: Should robots be allowed to make medical decisions? (Robotların tıbbi karar vermesine izin verilmeli mi?)
Duru: On the one hand, they can analyse thousands of scans in minutes. On the other hand, a patient
needs someone who can explain the risks. I think robots will support doctors rather than replace them.
(Bir yandan, dakikalar içinde binlerce görüntüyü analiz edebiliyorlar. Öte yandan, hastanın riskleri
açıklayabilecek birine ihtiyacı var. Bence robotlar doktorların yerini almaktan çok onlara destek olacak.)
Dengeli görüş bildirmenin iskeleti: On the one hand… On the other hand… I think… Uzay harcamalarıyla ilgili karşıtlık da benzer kurulur: Space missions are expensive; however, they produce technologies used in hospitals and homes.
Sık Yapılan Hata
Zaman bağlacından sonra "will" kullanmak: ✗ When the spacecraft will reach the Moon, it will send images. Türkçedeki "ulaşacağı zaman" yapısı bu hataya yol açıyor. when, as soon as, after, before, by the time ile başlayan gelecek yan cümlelerinde simple present kullanılır: ✓ When the spacecraft reaches the Moon, it will send images.
Koşul cümlelerinde de aynı kural var: If we find water on another planet, it will be a major discovery. if tarafında will find yazılmaz.
Okuma ve Etkinlik
Signals from a spacecraft near Mars take between 4 and 24 minutes to reach the Earth, depending on the distance between the two planets. This is why a rover on Mars cannot be driven like a remote-control car.
(Mars yakınındaki bir uzay aracından gelen sinyaller, iki gezegen arasındaki uzaklığa bağlı olarak Dünya'ya 4 ila 24 dakikada ulaşır. Mars'taki bir keşif aracının uzaktan kumandalı bir araba gibi sürülememesinin nedeni budur.)
Soru: Keşif aracı neden anlık olarak yönetilemez? Cevap: Komutlar ve görüntüler dakikalarca geç ulaşır; araç kısa kararları kendisi vermek zorundadır.
Etkinlik: 10 yıl sonraki kendinizi 4 cümleyle anlatın: 1 will be + -ing (this time in 2036), 1 will have + V3 (by 2036), 1 be likely to, 1 when ile kurulan gelecek cümlesi.
Sık sorulanlar
Future continuous ile future perfect farkı nedir?
Future continuous gelecekteki bir anda sürmekte olan eylemi (will be studying), future perfect o ana kadar tamamlanmış eylemi (will have finished) anlatır.
"When" ile başlayan gelecek cümlesinde neden "will" kullanılmaz?
Zaman bağlaçlı yan cümlede gelecek anlamı simple present ile verilir: "When I finish school, I will travel."
"is said to have found" ne anlatır?
Başkalarının iddiasını temkinli biçimde aktarır ve buluşun geçmişte olduğunu gösterir: "bulduğu söyleniyor".