Kumsal Kasabası, 14 Kasım 2019
Kıyıdaki bir kasabada bir gecede 120 mm yağmur yağdı. Dere taştı, çarşıdaki 38 dükkânı su bastı. Bir yıl sonra yazılan inceleme raporu üç tespit yapıyor:
(1) Dere yatağındaki kanal 2017'den beri temizlenmemişti.
(2) Uyarı mesajı gece 02.00'de gönderildi; çoğu kişi uyuyordu.
(3) Kasabada taşkın haritası yoktu.
Raporun sonuç bölümü ise şu cümleyle başlıyor: "If the channel had been cleaned, the water would not have reached the market." (Kanal temizlenmiş olsaydı su çarşıya ulaşmazdı.) Kanal temizlenmedi, su ulaştı. Cümlenin iki yarısı da gerçeğin tersi.
Olmamış Geçmişin Dil Bilgisi
If + had + V3, would have + V3. Koşul ve sonuç ikisi de geçmişte, ikisi de gerçekleşmemiş. Rapordaki diğer tespitlerle kuralım:
(4) If the warning had been sent at 20.00, people would have moved their cars. (Uyarı saat 20.00'de
gönderilseydi insanlar arabalarını çekerdi.)
(5) If the town had had a flood map, the shops might not have been built so close to the stream.
(Taşkın haritası olsaydı dükkânlar dereye bu kadar yakın yapılmayabilirdi.)
(5) numaralı cümlede "had had" var: ilki yardımcı fiil, ikincisi "sahip olmak" fiilinin V3'ü. Göz tuhaf bulur ama doğrudur. Sonuç kısmında would yerine could have (yapabilirdi) ya da might have (belki olurdu) gelebilir; kesinlik azalır.
Mini soru: "If they ___ the forecast, they would have closed the shops." Boşluğa ne gelir? "had checked". If tarafında would asla yer almaz.
İki Yanılgı
Sık yapılan hata 1: "If we would have acted earlier..." Türkçedeki "-seydik" iki tarafa da "would" koymaya iter. If tarafında past perfect, sonuç tarafında would have kullanılır.
Sık yapılan hata 2: üçüncü tip koşulu gerçek bir olayı anlatmak için kullanmak. "If it rained heavily, the stream flooded." cümlesi 2019 gecesini anlatmaz; bu, "yağmur yağınca dere taşardı" anlamında geçmişteki genel bir durumdur. Olmamış bir şeyi hayal etmiyorsan üçüncü tip kurmazsın.
Bugün Hâlâ Sürüyorsa: Karışık Koşul
Selin etkisi 2026'da hâlâ görülüyor: 11 dükkân yeniden açılmadı. Burada koşul geçmişte, sonuç bugünde:
(6) If the shops had been insured, they would be open today. (Dükkânlar sigortalı olsaydı bugün açık olurdu.)
Sonuç kısmında "would have" değil "would + V1" var, çünkü "bugün açık olmak" şimdiki bir durum. Zaman belirteci (today, now, still) karışık koşulun en güçlü işaretidir.
Aynı Pişmanlığın Üç Söylenişi
Belediye başkanı rapor toplantısında aynı düşünceyi üç farklı yapıyla söyleyebilir:
(7) If we had cleaned the channel, the market would not have flooded. (üçüncü tip koşul)
(8) We should have cleaned the channel. (should have: eleştiri ve pişmanlık)
(9) I wish we had cleaned the channel. (wish + past perfect: dilek)
Üçünde de ortak nokta past perfect ya da "have + V3" parçasıdır: geçmişe dönük "keşke" düşüncesi İngilizcede hep bu perfect parçayla kurulur. Testte bir şık grubu bu üç yapıyı yan yana verip "anlamca en yakın" olanı sorar. Anahtar: asıl cümle neyi söylüyor, eleştiriyi mi, sonucu mu, dileği mi? (7) sonuç bildirdiği için "the market would not have flooded" parçasını taşıyan şık aranır.
Önlemek mi, Uyum Sağlamak mı?
Rapor önerilerini iki gruba ayırıyor. Mitigation (etkiyi azaltma) sorunun kaynağına yönelir: salımları düşürmek, ormanı korumak. Adaptation (uyum) kaçınılmaz değişime hazırlanır: kanalları genişletmek, dükkânları yükseltmek, erken uyarı sistemi kurmak. Kasabanın 2021'de kurduğu uyarı sistemi bir adaptation örneğidir.
Testte bu iki terimin yanında resilience (toparlanma gücü), depletion (kaynağın tükenmesi) ve irreversible (geri döndürülemez) de sorulur. Uyum hatası da çıkar: "The amount of plastic waste are increasing." Özne "amount" tekil olduğu için "is increasing" olmalıdır.
Unless ve Rapor Bağlaçları
Raporun gelecekle ilgili uyarısı unless (-madıkça) ile yazılmış: "Unless the channel is cleaned every year, the town will flood again." Unless zaten olumsuzluk taşır; "unless the channel isn't cleaned" demek anlamı tersine çevirir.
Bağlaçlar: however (ancak; beklenmedik karşıtlık), therefore (bu yüzden; sonuç), moreover (üstelik; ekleme), nevertheless (yine de). "Renewable capacity is growing quickly; ___, fossil fuels still supply most of the world's energy." Boşluk için however ya da nevertheless uygundur, çünkü ikinci cümle beklentinin tersini söylüyor.
Okuma Parçası ve YDT İpucu
"A town planted 5,000 trees along its river in 2020 and announced that the flood problem had been solved. Experts disagreed: young trees take at least 10 years to hold the soil effectively. Had the town also widened the channel, the 2023 flood would have caused far less damage."
Soru: Uzmanlar ağaç dikmeyi neden yeterli bulmuyor? Etkisi yıllar sonra görülüyor; kısa vadede kanal genişletmek gibi bir uyum önlemi gerekiyordu. Son cümle devrik üçüncü tip koşul: "Had the town widened" = "If the town had widened". YDT'de if'siz başlayan ve "Had + özne + V3" ile açılan cümle gördüğünde sonucun "would have" olacağını bil.
Mini etkinlik: okulunda geçen yıl yaşanan küçük bir aksaklığı seç (su kesintisi, kaçan servis) ve 3 cümlelik bir "rapor sonucu" yaz: bir üçüncü tip, bir karışık koşul, bir unless cümlesi.
Sık sorulanlar
Üçüncü tip koşul hangi durumu anlatır?
Geçmişte gerçekleşmemiş bir koşulu ve onun da gerçekleşmemiş sonucunu: "If the channel had been cleaned, the water would not have reached the market."
Karışık koşul nasıl anlaşılır?
Koşul geçmişte, sonuç şimdidedir; sonuç kısmında would + V1 ve genellikle today, now gibi bir belirteç bulunur.
Mitigation ile adaptation farkı nedir?
Mitigation sorunun kaynağını azaltır (salımı düşürmek), adaptation kaçınılmaz etkiye hazırlanır (kanal genişletmek, erken uyarı).