9. Sınıf Life in the World & Nature — Edilgen Yapı ve Çevre — Konu Anlatımı

Bir Zincir: Orman, Toprak, Dere

Bir tepede 3 aşamada olan bir süreci düşünün:

1. Ağaçlar kesilir. (Trees are cut down.)
2. Toprak açıkta kalır. (The soil is left bare.)
3. Yağmur toprağı dereye taşır. (Rain carries the soil into the stream.)

İlk iki cümlede ağaçları kimin kestiğini söylemedik. Söylemek gerekiyor mu? Çoğu zaman hayır: önemli olan ağaçlara ne olduğu. İşte bu yüzden çevre metinlerinde edilgen yapı (passive voice) çok kullanılır. Zincirin tamamına soil erosion (toprak erozyonu), ağaç kesiminin kendisine deforestation (ormansızlaşma) denir.

Etkinden Edilgene 3 Adım

Workers cut down 500 trees last year. → 500 trees were cut down last year.

1. Nesneyi (500 trees) özne yap.
2. be fiilini asıl cümlenin zamanına göre çek: geniş zamanda is / are, geçmişte was / were.
3. Asıl fiili 3. hâline getir: cut → cut, destroy → destroyed, throw → thrown.

İşi yapanı söylemek istersek by ekleriz: The river was polluted by a factory. Ama by people gibi bilgi taşımayan bir ek genellikle atılır.

Mini soru: Millions of tonnes of plastic ___ into the sea every year. Boşluğa ne gelir? Cevap: are thrown. "Her yıl" düzenli bir durum olduğu için geniş zaman, plastik atılan şey olduğu için edilgen.

Koşul ve Sonuç: First Conditional

Gerçekleşmesi mümkün bir koşulu ve olası sonucunu anlatırken:

If + simple present, will + fiil

If we don't protect the forests, many species will lose their habitats. (Ormanları korumazsak birçok tür yaşam alanını kaybedecek.)
If you use a glass, you will save about 11 litres of water. (Bardak kullanırsan yaklaşık 11 litre su tasarruf edersin.)

İkinci örnekteki sayı nereden geliyor? Diş fırçalarken akan musluk yaklaşık 12 litre, bardak ise 1 litre su harcar; fark 11 litre. Sınavda tablo verildiğinde cümleyi böyle bir hesap tamamlar.

Hayvan, Yaşam Alanı, Hava

Hava durumu için sıfatlar kullanılır: sunny, rainy, foggy, freezing (dondurucu). 34 °C olan bir şehir hot and sunny, 2 °C olan bir şehir freezing ya da very cold diye anlatılır. endangered (nesli tehlikede) sözcüğü de bu temanın anahtar kelimelerinden biridir.

Önce Azalt, Sonra Dönüştür

Atık konusunda üç fiil öncelik sırasıyla verilir: 1. reduce (azalt), 2. reuse (yeniden kullan), 3. recycle (geri dönüştür).

Neden geri dönüşüm en sonda? Çünkü geri dönüşüm de enerji harcar. Hiç üretilmeyen plastik şişe hiç enerji harcamaz. Bu sıranın gerekçesini soran bir soruyla karşılaşırsanız cevap "en az kaynak tüketenden en çok tüketene" mantığıdır.

Bir Grafiği Anlatmak

Bir bölgenin orman alanı: 2000'de 1,2 milyon hektar, 2010'da 1,0 milyon, 2020'de 0,7 milyon hektar. Bu eğilimi tek cümlede şöyle özetleyebilirsiniz:

The forest area fell from 1.2 million hectares in 2000 to 0.7 million in 2020. (Orman alanı 2000'deki 1,2 milyon hektardan 2020'de 0,7 milyona düştü.)

Düşüş için fall, decrease, drop; artış için rise, increase, grow. Hızı anlatmak için sharply (keskin biçimde) ya da slightly (hafifçe) eklenir. from … to … kalıbı başlangıç ve bitiş değerini verir.

Sık Yapılan Hata

Edilgende "be" fiilini düşürmek: ✗ The forests destroyed by fire. Bu cümle İngilizcede "ormanlar (bir şeyi) yok etti" gibi okunur ve kimin neyi yok ettiği belirsizleşir. Doğrusu: ✓ The forests were destroyed by fire. Türkçede "-ıl / -ın" eki tek başına edilgenliği verdiği için be unutuluyor.

Koşul cümlesinde iki kez "will": ✗ If it will rain, the river will flood. If'li tarafta geniş zaman kullanılır: ✓ If it rains heavily, the river will flood.

Kısa Okuma ve Etkinlik

Sea turtles come back to the same beach every summer to lay their eggs. When the babies hatch at night, they move towards the brightest light. On a natural beach, that light is the moon over the sea. Near hotels, however, the brightest lights are on the land.

(Deniz kaplumbağaları yumurtlamak için her yaz aynı kumsala döner. Yavrular gece çıktığında en parlak ışığa yönelir. Doğal bir kumsalda o ışık denizin üstündeki aydır. Otellerin yakınında ise en parlak ışıklar karadadır.)

Soru: Otel ışıkları yavrular için neden tehlikelidir? Cevap: Yavrular denize değil, karaya doğru gider.

Etkinlik: Okulunuzdaki bir çevre sorununu 3 cümlelik zincir hâlinde yazın: 1 edilgen cümle (ne oluyor?), 1 first conditional (böyle giderse ne olacak?), 1 should ile öneri.

Sık sorulanlar