2031'de Açılacak Bir Mektup
Okulunuz bir zaman kapsülü hazırlıyor; kapsül 2031'de, siz üniversiteden mezun olurken açılacak. Nil kendi mektubunu şöyle yazdı:
Dear future me, I'm going to study engineering; I've already chosen my subjects. Next Saturday I'm visiting a robotics lab with my class. I think people will travel to the Moon for holidays one day, but probably not by 2031. Robots may do most of the housework. Maybe I'll be able to build one!
(Sevgili gelecekteki ben, mühendislik okuyacağım; derslerimi şimdiden seçtim. Gelecek cumartesi sınıfımla bir robotik laboratuvarını geziyorum. Bence insanlar bir gün tatil için Ay'a gidecek ama muhtemelen 2031'e kadar değil. Ev işlerinin çoğunu robotlar yapabilir. Belki ben de bir tane yapabilirim!)
Mektupta geleceği anlatan 5 farklı yapı var. Her birinin neden seçildiğini sırayla görelim.
Üç Gelecek Biçimi, Üç Ayrı Niyet
| Yapı | Ne zaman? | Mektuptan örnek |
|---|---|---|
| be going to | Önceden verilmiş karar, plan | I'm going to study engineering. |
| present continuous | Günü, saati belli ayarlanmış program | I'm visiting a robotics lab next Saturday. |
| will | Tahmin, fikir, anlık karar | I think people will travel to the Moon. |
Nil mühendislik kararını bugün vermedi; dersleri çoktan seçti. Bu yüzden going to. Laboratuvar gezisi okulun takviminde yazılı; bu yüzden şimdiki zaman. Ay tatili ise bir görüş; I think ile başlayan tahminler çoğunlukla will alır.
Anlık karar örneği: The phone is ringing. — I'll answer it! (Telefon çalıyor. — Ben açarım!)
Ne Kadar Eminsiniz?
Gelecek hakkında konuşurken kesinlik derecesi önemlidir. Aynı fikri 4 farklı güçte söyleyebilirsiniz:
- Robots will certainly do more work. — çok yüksek (~%95)
- Robots will probably replace some jobs. — yüksek (~%70)
- Robots may replace some jobs. — orta (~%50)
- Robots might replace teachers. — düşük (~%30)
Olumsuz tarafta da aynı ölçek var: probably won't, certainly won't. Sıraya dikkat: probably olumlu cümlede will'den sonra, olumsuzda won't'tan önce gelir: We probably won't live on Mars by 2050.
Yapabilecek miyiz? Will Be Able To
Gelecekte bir yetenekten söz ederken iki kip fiilini yan yana koyamazsınız. will ve can ikisi de kip fiilidir; bu yüzden can yerine be able to gelir:
✗ In the future, people will can travel to Mars.
✓ In the future, people will be able to travel to Mars. (Gelecekte insanlar Mars'a gidebilecek.)
Aynı kural might ve should için de geçerli: You might be able to see the space station tonight.
Uzay ve Buluş Sözcükleri
| Sözcük | Anlamı |
|---|---|
| orbit | yörünge; bir gök cisminin bir yıldız ya da gezegen etrafında izlediği yol |
| satellite | uydu |
| spacecraft | uzay aracı |
| discover | var olan ama bilinmeyen bir şeyi bulmak (bir gezegen, bir kıta) |
| invent | daha önce olmayan bir şeyi icat etmek (telefon, robot) |
Bu iki fiil sınavda sık birbirinin yerine konur. Astronomlar yeni bir gezegeni discover eder, çünkü gezegen zaten oradaydı. Mühendisler yeni bir teleskop invent ya da design eder.
Mini Diyalog: Görüşünü Gerekçelendirmek
Teacher: Should countries spend money on space research? (Ülkeler uzay araştırmasına para harcamalı mı?)
Nil: I think they should, because satellites help us with weather forecasts and maps. (Bence harcamalı, çünkü uydular hava tahminlerinde ve haritalarda bize yardım ediyor.)
Arda: I partly agree. But if we spend too much on space, there will be less money for hospitals. (Kısmen katılıyorum. Ama uzaya çok para harcarsak hastanelere daha az para kalır.)
Görüş bildirirken I think … because … kalıbı gerekçeyi aynı cümlede verir. Arda'nın cevabı 7. temadaki first conditional'ı geleceğe dair bir sonuç için kullanıyor.
Sık Yapılan Hata
Her geleceği "will" ile kurmak. Öğrenciler Türkçedeki tek "-ecek" ekinin karşılığı olarak her yerde will kullanıyor: ✗ Look at those clouds! It will rain. Bulutları görüyorsanız, elinizde bir kanıt vardır ve kanıta dayalı tahmin going to ile söylenir: ✓ It's going to rain. will kanıtsız görüş için kalır: I think it will rain tomorrow.
Kısa Okuma ve Etkinlik
A robot can repeat the same task for 10 hours without getting tired. However, it cannot decide what to do in a completely new situation. That is why many scientists think robots will work with people, not instead of them.
(Bir robot aynı işi yorulmadan 10 saat tekrarlayabilir. Ancak tamamen yeni bir durumda ne yapacağına karar veremez. Bu yüzden birçok bilim insanı robotların insanların yerine değil, onlarla birlikte çalışacağını düşünüyor.)
Soru: Metne göre robotların zayıf yanı nedir? Cevap: Yeni bir durumda karar verememeleri.
Etkinlik: Kendi zaman kapsülü mektubunuzu 5 cümleyle yazın: 1 going to (planınız), 1 present continuous (takvimdeki bir etkinlik), 1 will probably, 1 might, 1 will be able to. Mektubun sonuna açılacağı yılı yazın.
Sık sorulanlar
"will" ile "be going to" farkı nedir?
"be going to" önceden verilmiş kararı ya da elde kanıt olan tahmini, "will" anlık kararı ve kanıtsız görüşü anlatır.
"will can" neden yanlış?
İki kip fiili yan yana gelemez. Gelecekteki yetenek "will be able to" ile anlatılır.
"discover" ile "invent" arasındaki fark nedir?
"discover" var olan ama bilinmeyen bir şeyi bulmak, "invent" daha önce hiç olmayan bir şeyi icat etmektir.