s

Periyodik Sistem ve Bileşikler — Konu Anlatımı

2 dk okuma · Güncellendi: 29 Ağustos 2026

Periyodik Sistem

Elementler artan atom numarasına göre sıralanmıştır (Mendeleyev kütleye göre sıralamıştı; bugünkü ölçüt atom numarasıdır).

Periyot: yatay sıralar — 7 tane. Periyot numarası değerlik katman sayısını verir.
Grup: düşey sütunlar — 18 tane. Aynı gruptakilerin değerlik elektron sayısı aynıdır, bu yüzden kimyasal davranışları benzerdir.

Periyodik Özellikler

Periyotta soldan sağa gidildikçe:

Atom yarıçapı azalır (çekirdek yükü artar, elektronlar daha güçlü çekilir)
İyonlaşma enerjisi artar
Elektronegatiflik artar
Metalik özellik azalır

Grupta yukarıdan aşağı inildikçe bunların tersi olur; katman sayısı arttığı için atom büyür.

Kimyasal Bağlar

İyonik bağ: metal ile ametal arasında, elektron aktarımıyla (NaCl)
Kovalent bağ: ametal ile ametal arasında, elektron ortaklaşmasıyla (H₂O)
Metalik bağ: metal atomları arasında, "elektron denizi"

İyonik bileşikler katı hâlde elektriği iletmez; suda çözününce ya da eriyince iletir — iyonlar ancak o zaman serbest hareket edebilir.

Sık Yapılan Hata

Grup ile periyodu karıştırmak. Periyot yatay, grup düşeydir; benzer kimyasal özellik aynı grupta görülür.

İkinci hata: iyonik bileşiklerin her durumda elektrik ilettiğini sanmak. Katı hâlde iletmezler.

Sık sorulanlar

Aynı gruptaki elementlerin özellikleri neden benzerdir?

Değerlik elektron sayıları aynı olduğu için kimyasal davranışları benzer olur.

Periyotta soldan sağa atom yarıçapı neden azalır?

Çekirdek yükü arttığı hâlde katman sayısı sabit kaldığından elektronlar daha güçlü çekilir.

Bu konunun MEB kazanımları

Anlatım, MEB öğretim programının aşağıdaki kazanımlarına göre hazırlanmıştır. Kazanım kodu ve metni resmî programdan alınmıştır.

  • KİM.9.2.1

    Metalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme

  • KİM.9.2.2

    İyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme

  • KİM.9.2.3

    Kovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme

  • KİM.9.2.4

    Moleküllerin Lewis nokta yapısına ilişkin çıkarımda bulunabilme

  • KİM.9.2.5

    Molekülleri polar ya da apolar olarak sınıflandırabilme

  • KİM.9.2.6

    Bileşikleri adlandırma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme

  • KİM.9.2.7

    Moleküller arası etkileşimleri sınıflandırabilme

  • KİM.9.2.8

    Etkileşimlerin katıların özellikleri üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

  • KİM.9.2.9

    Sıvıların buhar basıncını etkileyen faktörlere ilişkin hipotez oluşturabilme

  • KİM.9.2.10

    Sıvıların kaynama sıcaklığını etkileyen faktörleri belirlemeye yönelik kanıt kullanabilme

  • KİM.9.2.11

    Sıvıların viskozitesini etkileyen faktörlere ilişkin bilimsel gözlem yapabilme

  • KİM.9.2.12

    Adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin sıvıların özellikleri üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

  • KİM.9.2.13

    Sıvıların yüzey gerilimini etkileyen faktörlere ilişkin bilimsel sorgulama yapabilme

Çeşitlilik testleri

Anlatımı okuduktan sonra aynı konunun testleriyle pratik yapabilirsiniz. Testler ücretsizdir, üyelik istemez; her sorunun doğru cevabı ve adım adım çözümü vardır.

9. Sınıf Kimya Çeşitlilik Testi