Tepkime Hızı
Hızı etkileyen etkenler: derişim, sıcaklık, temas yüzeyi, katalizör, (gazlarda) basınç.
Katalizör, aktivasyon enerjisini düşürerek hızı artırır. Tepkimeye girer ama sonunda değişmeden çıkar ve denge derişimlerini değiştirmez — yalnızca dengeye ulaşma süresini kısaltır.
Aktivasyon enerjisi: tepkimenin başlaması için gereken en az enerji.
Kimyasal Denge
Denge, ileri ve geri tepkime hızlarının eşitlendiği durumdur. Tepkime durmaz, iki yönde de sürer — bu yüzden dinamik dengedir.
$aA + bB \rightleftharpoons cC + dD$ için:
$K = \dfrac{[C]^c [D]^d}{[A]^a [B]^b}$
$K$ yalnızca sıcaklıkla değişir. $K$ büyükse denge ürünler, küçükse girenler yönünde kaymıştır.
Le Chatelier İlkesi
Dengedeki bir sisteme dış etki uygulanırsa sistem bu etkiyi azaltacak yönde kayar.
Derişim artarsa → o maddenin harcandığı yöne
Basınç artarsa → mol sayısı az olan yöne
Sıcaklık artarsa → ısı alan (endotermik) yöne
Bu ilke sanayide verim artırmak için kullanılır: amonyak üretiminde yüksek basınç uygulanmasının nedeni budur.
Sık Yapılan Hata
Katalizörün dengeyi kaydırdığını sanmak. Katalizör ileri ve geri tepkimeyi eşit oranda hızlandırır; denge derişimleri değişmez.
İkinci hata: dengede tepkimenin durduğunu düşünmek — denge dinamiktir, iki yönde de sürer.
Sık sorulanlar
Katalizör dengeyi kaydırır mı?
Hayır. Yalnızca dengeye ulaşma süresini kısaltır; denge derişimlerini değiştirmez.
Denge sabiti neyle değişir?
Yalnızca sıcaklıkla. Derişim, basınç ve katalizör onu değiştirmez.