Veri Kaynakları
Hazır veri, araştırmacının kendi toplamadığı ama başkalarınca üretilmiş veridir (ikincil veri).
Kaynaklar: TÜİK, dünya bankası ve BM veri tabanları, bakanlık raporları, açık veri portalları.
Bir veri kümesini kullanmadan önce sorulacaklar: Kim topladı? Ne zaman? Hangi yöntemle? Hangi amaçla?
Amaç önemlidir: belirli bir sonucu desteklemek için toplanan veri yanlı olabilir.
Veri Temizleme
Ham veri doğrudan kullanılamaz. Yapılması gerekenler:
Eksik değerler: silinir ya da uygun bir değerle doldurulur
Yinelenen kayıtlar: ayıklanır
Aykırı değerler: hata mı gerçek mi olduğu incelenir — gerçekse silinmez
Birim uyumsuzluğu: ortak birime çevrilir
Aykırı değeri sırf grafiği bozduğu için atmak, veriyi çarpıtmaktır.
Görselleştirme ve Eleştirel Okuma
Grafik türü veri türüne göre seçilir: zaman serisi için çizgi, kategori karşılaştırması için sütun, dağılım için histogram, ilişki için serpme grafiği.
Eleştirel okuma soruları: Eksen sıfırdan mı başlıyor? Ölçek eşit aralıklı mı? Örneklem büyüklüğü nedir? Karşılaştırılan gruplar benzer mi?
Yüzde artışlarda taban değeri sorulmalıdır: 2'den 4'e çıkış da "%100 artış"tır.
Sık Yapılan Hata
Aykırı değerleri incelemeden silmek. Aykırı değer bazen ölçüm hatası, bazen en önemli bulgudur; kararı inceleme sonrası vermek gerekir.
İkinci hata: yüzde artışı mutlak sayıyla karıştırmak — küçük tabanlarda yüzdeler abartılı görünür.
Sık sorulanlar
Aykırı değerler hemen silinmeli midir?
Hayır. Ölçüm hatası mı gerçek bir gözlem mi olduğu incelenmelidir; gerçekse silinmez.
Hazır veri kullanmadan önce ne sorulmalı?
Kimin, ne zaman, hangi yöntemle ve hangi amaçla topladığı.