Büyük Yarımı Ben Alayım!
İki kardeş bir simidi paylaşırken biri "Büyük yarımı ben alayım!" der. Bu cümlede küçük bir yanlış var. Simit eşit iki parçaya bölünmediyse parçaların hiçbiri yarım değildir. Yarımın büyüğü küçüğü olmaz.
Yarım, bir bütünün iki eş parçasından biridir. Önce "eş" sözcüğünü oturtun, sonra adı verin.
Kâğıdı Katlayın
Kare bir kâğıdı ortadan bir kez katlayın. Kenarlar tam üst üste geldi mi? Geldiyse iki parça eştir. Açınca 2 eş parça görürsünüz; her biri yarımdır.
Kâğıdı katlıyken bir kez daha katlayın. Açınca 4 eş parça çıkar. Her biri bir çeyrektir. Dört çeyrek bir araya gelince kâğıt yine bütün olur. İki yarım da bütün eder: Deniz'in iki yarım elması bir bütün elmadır.
Hangisi Yarım Boyanmış?
Testlerde birkaç şekil verilir, hangisinin yarısının boyandığı sorulur. Önce parça sayısına bakın: şekil 2 eş parçaya ayrılmış ve 1 parça boyalıysa boyalı kısım yarımdır. 4 eş parçadan 1'i boyalıysa çeyrektir. 4 eş parçadan 2'si boyalıysa yine yarımdır, çünkü 2 çeyrek bir yarım eder.
Parçalar eş değilse şekle "yarım" denmez; test seçeneklerinde en sık tuzak budur.
Bu sözcükler günlük dilde de geçer. "Yarım saat" 30 dakika, "çeyrek saat" 15 dakikadır. Saat kadranını bir bütün düşünün: yelkovan 12'den 6'ya gidince yarım tur, 12'den 3'e gidince çeyrek tur atar. Yarım saatin içine iki çeyrek saat sığar.
Çeyrek Neden Küçük?
Aynı büyüklükte iki karpuzdan biri yarım, öteki çeyrek kesildi. Hangi parça büyük? Çocuklar sık sık "çeyrek" sözcüğündeki dört parçayı görüp büyük sanıyor. Oysa karpuz 4 parçaya bölünce her parça küçülür. Yarım daha büyüktür.
Evde iki eş ekmek dilimiyle gösterin. Birini 2'ye, ötekini 4'e bölün. Bir yarımı bir çeyreğin yanına koyun. Soruya göz cevap verir.
Mutfakta Kesir
- Pizza: 8 dilimlik pizzada 4 dilim yarım pizzadır. Kaç dilim çeyrek eder? 2.
- Portakal: Bir portakalı ikiye kesin. Parçalar eşit mi? Değilse neden yarım diyemeyiz?
- Bardak: Bir bardağı yarısına kadar suyla doldurun. Çeyrek bardak kalması için ne kadar su dökmek gerekir? Cevap: bir çeyrek.
- Kurdele: 1 metrelik kurdeleyi ikiye katlayıp kesin. Parçaları üst üste koyun, boyları eşit mi? Eşitse her biri yarım metredir.
Sık sorulanlar
Çeyrek ne demektir?
Bir bütünün dört eş parçasından biridir. Dört çeyrek bir bütün eder.
Yarım ile çeyrekten hangisi büyüktür?
Aynı bütünden alındıysa yarım büyüktür. Bütün 4 parçaya bölününce her parça küçülür.
Parçalar eşit değilse yarım denir mi?
Hayır. Yarım, iki eş parçadan biridir; parçalar eşit olmalıdır.