Şişenin Üstünde Ne Yazıyor?
Su şişesinde "500 mL", süt kutusunda "1 L", ilaç şurubunda "5 mL" yazıyor.
Bunlar sıvı ölçü birimleri. Temel birim litre (L), küçük ölçüler için mililitre (mL) kullanılır.
$1 \text{ L} = 1000 \text{ mL}$
"Mili" öneki binde bir demektir — milimetre, metrenin binde biri olduğu gibi. Bu yüzden 500 mL tam olarak yarım litredir.
Günlük karşılıklar: bir çay bardağı ≈ 100 mL, bir su bardağı ≈ 200 mL, bir kova ≈ 10 L.
Litre ile Santimetreküp Aynı Şey mi?
Kenarı 10 cm olan bir küp düşünün. Hacmi:
$10 \cdot 10 \cdot 10 = 1000 \text{ cm}^3$
Bu küpü suyla doldurursanız tam 1 litre su alır.
$1 \text{ L} = 1000 \text{ cm}^3$ · $1 \text{ mL} = 1 \text{ cm}^3$
Yani mililitre ile santimetreküp aynı büyüklüktür; biri sıvı için, diğeri katı hacim için kullanılır. Şırıngada "5 mL" ile "5 cc" yazması bu yüzden aynı şeydir.
Küçük bir soru: 2.500 mL kaç litredir?
Cevap: $2500 : 1000 = 2,5$ L.
Dönüşüm ve İşlemler
Litreden mililitreye geçerken 1000 ile çarpın, tersinde bölün:
- $3 \text{ L} = 3000 \text{ mL}$
- $0,75 \text{ L} = 750 \text{ mL}$
- $250 \text{ mL} = 0,25 \text{ L}$
İşlem yaparken birimleri eşitleyin. "2 L 300 mL su" ifadesi 2.300 mL'dir; doğrudan $2 + 300$ yapıp 302 demek en sık yapılan hatadır.
Örnek: 1,5 L'lik bir şişeden 400 mL içildi. Kalan?
$1500 - 400 = 1100$ mL = 1,1 L.
Daha Zor Bir Örnek: Kap Doldurma
"Kenar uzunlukları 20 cm, 15 cm ve 10 cm olan dikdörtgenler prizması şeklindeki bir akvaryum, yüksekliğinin yarısına kadar suyla doldurulmuştur. Akvaryumdaki su kaç litredir?"
- Su yüksekliği: $10 : 2 = 5$ cm
- Su hacmi: $20 \cdot 15 \cdot 5 = 1500 \text{ cm}^3$
- Litreye çevir: $1500 \text{ cm}^3 = 1,5$ L
Buradaki kritik adım ikinci: yarıya kadar dolu demek, tam hacmi bulup ikiye bölmekle de yapılabilir ($3000 : 2 = 1500$) — ama yüksekliği yarılamak daha güvenlidir, çünkü kap her zaman düzgün olmayabilir.
Sınır durum — hacim ile kütle aynı şey değil. 1 L su 1 kg gelir, ama 1 L zeytinyağı yaklaşık 900 g, 1 L bal ise 1,4 kg gelir. "Litre" ne kadar yer kapladığını söyler, ne kadar ağır olduğunu değil. Sorularda "1 litre = 1 kilogram" eşitliği yalnız su için kullanılabilir.
Özet: 1 L = 1000 mL = 1000 cm³. Mili = binde bir. İşlemden önce birimleri eşitleyin. Litre hacimdir, kütle değil.
Sınav ipucu: Sıvı ölçme sorusunda ilk işiniz birimleri eşitlemek olsun; litre ile mililitreyi aynı işlemde karıştırmak bu konudaki hataların neredeyse tamamını oluşturur. "2 L 300 mL" gibi karışık yazımları önce tek birime çevirin (2.300 mL). Kap doldurma sorularında hacmi cm³ cinsinden bulup sonra litreye geçmek, doğrudan litreyle uğraşmaktan daha güvenlidir — çünkü kenar uzunlukları santimetre verilir.
Günlük hayatta nerede karşımıza çıkar? Yakıt litreyle alınır, ilaç mililitreyle ölçülür, süt ve su şişelerinin üzerinde hacim yazar. Bir arabanın "100 km'de 6,5 litre" yakması tüketim ölçüsüdür. Yemek tariflerinde su bardağı (200 mL) ve çay bardağı (100 mL) pratik ölçü birimleridir. Akvaryum, havuz ve depo doldurma hesapları da aynı konudur: kabın hacmini bulup litreye çevirmek.
Şimdi kendiniz deneyin.
- 3,2 L kaç mL'dir?
- 750 mL + 1,5 L işleminin sonucu kaç litredir?
- Kenarları 30 cm, 20 cm, 10 cm olan bir kap tamamen dolduğunda kaç litre alır?
Cevaplar: (1) 3.200 mL · (2) $750 + 1500 = 2250$ mL = 2,25 L · (3) $30 \cdot 20 \cdot 10 = 6000$ cm³ = 6 L.
Sık sorulanlar
1 litre kaç santimetreküptür?
1000 cm³. Kenarı 10 cm olan küpün hacmi 1000 cm³'tür ve tam 1 litre su alır; 1 mL = 1 cm³.
"2 L 300 mL" kaç mililitredir?
2.300 mL. Önce litre mililitreye çevrilir ($2 \cdot 1000$), sonra toplanır.
1 litre her sıvı için 1 kilogram mıdır?
Hayır, yalnız su için. 1 L zeytinyağı ~900 g, 1 L bal ~1,4 kg gelir. Litre hacim ölçüsüdür, kütle değil.