Merkezî Eğilim Ölçüleri
Aritmetik ortalama: tüm değerlerin toplamının veri sayısına bölümü.
Ortanca (medyan): sıralanmış verinin tam ortasındaki değer. Veri sayısı çiftse ortadaki iki değerin ortalaması alınır.
Tepe değer (mod): en çok tekrar eden değer.
4, 6, 6, 8, 21 verisinde ortalama 9, ortanca 6, tepe değer 6'dır.
Hangi Ölçü Ne Zaman?
Yukarıdaki örnekte ortalama 9 çıktı ama beş değerin dördü 8'in altında. Tek bir uç değer (21) ortalamayı yukarı çekti.
Bu yüzden uç değer varsa ortanca daha iyi temsil eder. Gelir, fiyat gibi verilerde ortanca tercih edilmesinin nedeni budur.
Grafik Türleri
Sütun grafiği: kategorileri karşılaştırır.
Çizgi grafiği: zaman içindeki değişimi gösterir.
Daire grafiği: bütün içindeki payları gösterir.
Daire grafiğinde bir dilimin merkez açısı: $\text{açı} = \dfrac{\text{pay}}{\text{toplam}} \times 360^\circ$
Sık Yapılan Hata
Ortancayı bulurken veriyi sıralamayı unutmak. Ortanca, sıralanmış verinin ortasıdır; verildiği sıradaki orta değer değildir.
İkinci hata: daire grafiğinde yüzdeyi doğrudan açı sanmak. %25 dilim 25 derece değil, $90^\circ$'dir.
Sık sorulanlar
Ortalama mı ortanca mı daha iyi?
Veride uç değerler varsa ortanca daha iyi temsil eder; çünkü ortalama tek bir aşırı değerden büyük ölçüde etkilenir.
Daire grafiğinde %20'lik dilimin açısı kaçtır?
Tam daire 360 derecedir; %20'si $0{,}20 \times 360 = 72^\circ$ olur.