Teneffüste Ne Oynuyoruz?
4-A sınıfının öğretmeni 28 öğrenciye sordu: "Teneffüste en çok hangi oyunu oynuyorsunuz?"
İyi bir araştırma sorusu açık ve yansızdır. "Sizce de top en güzel oyun değil mi?" diye sorulsaydı öğrenciler cevaba yönlendirilirdi. Böyle bir sorudan toplanan veri güvenilir olmaz.
Çeteleden Sıklık Tablosuna
Her cevap bir çizgiyle işaretlenir. Beşinci çizgi ilk dördünün üstüne çapraz çekilir; böylece beşerli gruplar hızlı sayılır. Sonra her satırın toplamı sıklık sütununa yazılır:
top oyunu: 11
saklambaç: 9
ip atlama: 5
yakan top: 3
Kontrol: 11 + 9 + 5 + 3 = 28. Sıklıkların toplamı soru sorulan kişi sayısına eşit. Tablo doğru.
Sütun Grafiği ve Ölçek
Tablo sütun grafiğine aktarılır. Her oyun için bir sütun çizilir; sütunun boyu sıklığı gösterir. En uzun sütun top oyununun (11), en kısa yakan topun (3) olur.
Grafikten şu sorular cevaplanabilir: En çok hangisi seçildi? Top oyunu, ip atlamadan kaç fazla? 11 − 5 = 6 kişi.
Grafiğin söyleyemeyeceği şeyler de var. Bu grafik 4-A sınıfının 28 öğrencisini anlatır; okuldaki bütün çocukların en çok top oynadığını söylemez. Testte "grafiğe göre hangisi söylenemez?" diye sorulan seçenek genellikle böyle, verinin dışına taşan bir yargıdır.
Sık Yapılan Hata: Kareyi Kişi Sanmak
Grafiğin dikey ekseni her zaman 1'er artmaz. Eksen 0, 2, 4, 6 diye gidiyorsa her aralık 2 kişidir. 5 aralık boyundaki bir sütun 5 değil, 10 kişiyi gösterir. Çocuk sütunun yanındaki sayıya bakmadan kare sayarsa yanlış bulur. Önce eksenin başlığını ve aralığını okutun.
İkinci hata tablo sorularında eksik değeri tahminle yazmaktır. Beş günde toplam 20 kitap okunmuş, dört günün sayıları 3, 5, 2, 6 ise eksik gün 20 − 16 = 4'tür; hesapla bulunur.
Köprü: Ağaç Şemasıyla Olasılıkları Saymak
Bu konunun testlerinde bir soru kalıbı daha çıkıyor: "2 tişört ve 3 pantolonla kaç farklı kıyafet oluşur?" Her tişörtten 3 dal çizilir, her dal bir pantolondur. 2 tişört × 3 dal = 6 farklı kıyafet. Ağaç şeması, verileri düzenli yazmanın bir başka yoludur.
Evde: Aile Anketi
- Çocuk ailesine ve komşulara 1 soru sorsun: "En sevdiğiniz meyve hangisi?" En az 10 kişiye.
- Çeteleyle toplasın, sıklık tablosu yapsın, kareli kâğıda sütun grafiği çizsin.
Sık sorulanlar
Sıklık tablosunun doğru olduğu nasıl anlaşılır?
Sıklıkların toplamı, soru sorulan kişi sayısına eşit olmalıdır.
Sütun grafiği okurken önce neye bakılır?
Başlığa ve eksendeki aralığa. Aralık 2'şer ise her kare 2 kişiyi gösterir.