Sabah Balkonda Kollar Açık
Bir sabah çocukla balkona ya da bahçeye çıkın. Güneş'in doğduğu yöne dönsün ve iki kolunu yana açsın. Yüzü doğuya bakıyor. Arkası batı, sağ kolu güney, sol kolu kuzeydir.
Güneş her gün tam doğudan doğmaz; yazın biraz kuzeydoğudan, kışın biraz güneydoğudan doğar. Yön bulmak için "yaklaşık doğu" yeterlidir.
Sağ Kol Kuzey mi?
Sık yapılan hata budur. Haritada kuzey yukarıda, doğu sağda olduğu için çocuk Güneş'e dönünce de "sağım kuzey" sanıyor. Oysa Güneş'e dönen birinin sağı güneydir. Balkondaki kol hareketini 2-3 sabah tekrarlamak, bu karışıklığı ezber olmadan çözer.
Odanın Krokisi
Çocuk odasını tavandan bakıyormuş gibi kâğıda çizsin: yatak, masa, dolap, kapı. Köşeye bir ok ve "K" harfi koysun. Bu çizime kroki denir; kuş bakışıdır ama ölçeksizdir. Aynı işi mahalle için yapın: okul, market, park. "Okulun kuzeyinde ne var?" sorusunu oklu kroki cevaplar.
Harita ise ölçeklidir; başlığı, ölçeği, yön oku ve lejantı vardır.
Doğanın mı, İnsanın mı?
Dağ, akarsu, orman ve göl doğal unsurdur. Köprü, yol, bina ve baraj insanlar tarafından yapılır; bunlara beşerî unsur denir. Pencereden bakıp 5 doğal, 5 beşerî unsur saymak iyi bir akşam oyunudur.
Basit bir Türkiye haritasında İzmir, Ankara, Antalya ve Erzurum'u bulun. Hangisi en doğuda? Erzurum. Harita okurken sağ taraf doğudur.
5 Günlük Hava Grafiği
Bir hafta boyunca her öğlen balkondaki termometreye bakın ya da hava durumundan sıcaklığı yazın. Pazartesi 14, salı 17, çarşamba 22, perşembe 19, cuma 16 derece çıktı diyelim. Sütun grafiği çizin: en uzun sütun çarşamba, en kısa pazartesi.
Grafik sorusunda önce en uzun ve en kısa sütunu bulun, sonra sorunun hangisini istediğini okuyun. "En düşük" isteyen soruda en uzun sütunu seçmek sık düşülen bir hatadır.
Sel ve Deprem
Aşırı yağışla derenin taşıp evleri basmasına sel denir. Ülkemizde deprem, sel, heyelan ve orman yangını sık görülür. Doğal afetler önlenemez, ama hazırlık zararı azaltır: afet çantası, sabitlenmiş dolaplar ve ailenin buluşacağı toplanma alanı.
Depremde sınıftaki öğrenci sıranın yanında çök, kapan, tutun hareketini yapar. Evde yılda en az 2 kez bu hareketin tatbikatını yapın.
Afet çantasına çocukla birlikte 7 şey koyun: su, bozulmayan yiyecek, el feneri, yedek pil, düdük, ilk yardım malzemesi ve ailenin telefon numaralarının yazılı olduğu bir kâğıt.
Sık sorulanlar
Güneş'in doğduğu yöne dönen birinin sağında hangi yön vardır?
Güney. Önü doğu, arkası batı, solu kuzeydir.
Kroki ile harita arasındaki fark nedir?
Kroki kuş bakışı ve ölçeksiz bir çizimdir; harita ölçeklidir.
Köprü ve yol hangi gruptadır?
Beşerî unsurlardır; insanlar tarafından yapılmıştır.