Dedeyle 10 Soruluk Röportaj
Çocuğunuz bir deftere 10 soru yazsın ve dedesine ya da ninesine sorsun: Çocukken hangi oyunları oynardın? Evinizde televizyon var mıydı? Okula nasıl giderdin? Hangi ninniyi bilirsin?
Cevaplar kısa notlarla deftere geçsin. Büyüklerle konuşarak geçmişi öğrenmeye sözlü tarih denir. Eski fotoğraf albümü de aynı işi görür; ailenin nerede yaşadığını, nasıl giyindiğini gösterir.
Ninniden Keşkeğe
Ninnilere, masallara, bilmecelere, halk oyunlarına ve yemeklere kültür öğesi denir. Kuşaktan kuşağa aktarılır; anlatılmazsa unutulur.
Türkiye haritası üzerinde bir yemek turu yapın: Kayseri'de mantı, Karadeniz'de hamsi, Gaziantep'te kebap, pek çok ilde düğünlerde keşkek. Bu çeşitlilik, farklı yörelerin kendi kültürünü yaşattığını gösterir.
Sık yapılan hata kültürü yalnız eski şeyler sanmaktır. Bayram sabahı büyüklerin elini öpmek, komşuya tabakla yemek göndermek bugün de yaşayan kültürdür. Ailenizin 2 geleneğini çocuğa yazdırın; biri de kendi uydurduğu yeni bir aile geleneği olsun.
Müzede Neden Dokunmuyoruz?
Yüzlerce yıllık bir eser, binlerce ziyaretçinin eliyle aşınır; elimizdeki yağ ve ter yüzeyine zarar verir. Görevlinin "dokunmayın" uyarısı bu yüzdendir. Tarihî camiler, köprüler, kervansaraylar da geçmişten bize kalan mirastır. Duvarlarına yazı yazmak, taşını sökmek, o mirası gelecek kuşaklardan çalmaktır.
Evdeki Küçük Müze
Evde en eski 3 eşyayı bulun: dedenin kol saati, bir bakır cezve, siyah beyaz bir fotoğraf. Her birinin önüne küçük bir etiket koyun: Kime aitti? Kaç yıllık? Ne işe yarıyordu? Bir rafı 1 haftalığına "aile müzesi" yapın ve misafirlere çocuk anlatsın.
Bu küçük müze, büyük müzedeki kuralı da öğretir: eşya eskidikçe değerlenir ve dikkatle tutulur.
Atatürk'ün Zaman Şeridi
Uzun bir kâğıt şerit kesin ve tarihleri soldan sağa yazın:
1881 → Mustafa Kemal Selanik'te doğdu.
19 Mayıs 1919 → Samsun'a çıktı.
23 Nisan 1920 → Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
30 Ağustos 1922 → Büyük Taarruz zaferle sonuçlandı.
29 Ekim 1923 → Cumhuriyet ilan edildi.
Şeritteki her tarih bugün bir bayramdır. 23 Nisan'ı Atatürk çocuklara armağan etmiştir.
En Çok Karıştırılan İki Tarih
Çocuklar 23 Nisan ile 29 Ekim'i sık karıştırır ve "Cumhuriyet 1920'de ilan edildi" der. Yanlış. 1920'de açılan meclistir; Cumhuriyet 3 yıl sonra, 1923'te ilan edildi. Şeritte iki tarih arasına parmakla 3 adım saydırmak bu karışıklığı kalıcı olarak çözer.
Veliye not: Testte bayram sorusu çoğu zaman bir tören fotoğrafıyla gelir. Törende ne kutlandığını bulmak yeter: meclis 23 Nisan, gençlik ve spor 19 Mayıs, zafer 30 Ağustos, Cumhuriyet 29 Ekim.
Sık sorulanlar
Sözlü tarih nedir?
Büyüklerle konuşarak, onların anlattıklarından geçmişi öğrenmektir.
Cumhuriyet hangi yıl ilan edildi?
29 Ekim 1923'te. 1920'de açılan ise Türkiye Büyük Millet Meclisidir.
Tarihî eserleri korumak neden önemlidir?
Geçmişten kalan mirasımızdır; bozulursa yerine yenisi konamaz ve gelecek kuşaklar göremez.