Bir Kavanoz Balın Yolculuğu
Kahvaltıda bal kavanozunu elinize alın ve geriye doğru izleyin:
1. Arıcı kovanlardan balı toplar (üretim).
2. Bal süzülür, kavanozlara doldurulur, etiketlenir.
3. Kamyonlar kavanozları şehirdeki marketlere taşır (dağıtım).
4. Aile marketten alır ve sofrada yer (tüketim).
Zincirin her halkasında başka bir meslek var: arıcı, işçi, şoför, kasiyer.
Dağıtım Satış Demek mi?
Çocuklar dağıtımı sık karıştırır ve "marketin satması" sanıyor. Dağıtım, ürünün üretildiği yerden tüketiciye yakın yere taşınmasıdır; fabrikadan markete giden kamyon dağıtım yapar.
Yırtık Çanta mı, Vitrindeki Oyuncak mı?
Okul çantası yırtılmış bir çocuk vitrinde çok sevdiği bir oyuncak görüyor. Hangisi önce alınmalı? Sınama sorusu şu: "Olmazsa hayatım zorlaşır mı?" Çanta olmazsa okul günü zorlaşır; ihtiyaçtır. Oyuncak olmasa da gün geçer; istektir.
Ayakkabı ihtiyaçtır; ama elinde sağlam 2 çift varken reklamda görülen yeni model istektir. Aynı eşya duruma göre ihtiyaç da istek de olabilir.
Reklam Her Şeyi Söyler mi?
Reklamlar ürünü en güzel yüzüyle gösterir; eksiğini söylemez. Çocukla bir oyuncak reklamını izleyin ve 3 soru sorun: Oyuncak gerçekte bu kadar büyük mü? Pili ayrıca mı satılıyor? Aynı işi gören daha ucuz bir seçenek var mı?
Zincirdeki meslekleri de konuşun. Tarlada sebze yetiştirip pazarda satan kişi çiftçidir; ürünü markete taşıyan şoför, rafları dolduran market çalışanıdır. Evdeki her yetişkine "Senin işin zincirin neresinde?" diye sordurun.
Ailenin Ay Sonu Grafiği
Bir ayın harcamalarını çocukla birlikte kaba sayılarla sütun grafiğine dökün: market 1200, faturalar 600, ulaşım 400, kırtasiye 200 lira gibi. En uzun sütun hangisi? Çoğu evde market. Grafik, paranın nereye gittiğini konuşmayı kolaylaştırır.
Haftalık harçlığının bir kısmını kumbarada biriktiren çocuk, yazın istediği bisikleti alabilir. Buna tasarruf denir. Haftada 50 lira ayıran çocuk 10 haftada 500 lira biriktirir.
Kasadan Çıkarken
Bilinçli tüketici son tüketim tarihine ve fiyat etiketine bakar, kasada fişini alır. Aldığı oyuncak bozuk çıkarsa mağazaya fişle gider; fiş, değişim ve iade hakkının kanıtıdır.
Veliye not: Bir sonraki market alışverişinde fişi çocuğa verin ve 3 soru sorun: En pahalı ürün hangisi? Toplam kaç lira? İhtiyaç dışı bir şey aldık mı?
Ürünün üzerindeki TSE işareti de bakılacak yerdir; ürünün belirli standartlara göre üretildiğini gösterir. Bilinçli tüketici ihtiyacı kadar alır, artanı çöpe atmaz.
Sık sorulanlar
Fabrikadaki ürünlerin marketlere taşınmasına ne denir?
Dağıtım.
İhtiyaç ile istek nasıl ayrılır?
"Olmazsa hayatım zorlaşır mı?" diye sorulur. Zorlaşıyorsa ihtiyaç, zorlaşmıyorsa istektir.
Bozuk çıkan ürünü değiştirmek için hangi belge gerekir?
Alışveriş fişi ya da fatura.