III. Selim ve II. Mahmut
III. Selim — Nizam-ı Cedit: yeni bir ordu kuruldu, Avrupa'da daimî elçilikler açıldı. Kabakçı Mustafa İsyanı ile son buldu.
II. Mahmut: Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı (1826, Vaka-i Hayriye), Divan yerine nezaretler kurdu, ilköğretimi zorunlu kıldı, posta ve nüfus sayımı başlattı.
Sened-i İttifak (1808): padişahın yetkisini ilk kez sınırlayan belgedir.
Tanzimat ve Islahat
Tanzimat Fermanı (1839): can, mal ve namus güvenliği; vergide adalet; askerlikte düzen. Padişah kendi yetkisini yasayla sınırladığını ilan etti.
Islahat Fermanı (1856): gayrimüslimlere eşitlik alanında yeni haklar tanındı; Avrupa devletlerinin baskısı etkiliydi.
Bu fermanlar hukuk devletine geçişin ilk adımları sayılır; ancak uygulamada eksik kalmışlardır.
Meşrutiyet
I. Meşrutiyet (1876): Kanun-i Esasi ile Osmanlı ilk anayasasına kavuştu, Meclis-i Mebusan açıldı. 1878'de meclis kapatıldı.
II. Meşrutiyet (1908): İttihat ve Terakki'nin baskısıyla anayasa yeniden yürürlüğe girdi; çok partili yaşamın ilk denemeleri görüldü.
31 Mart Olayı (1909): meşrutiyete karşı ayaklanma, Hareket Ordusu tarafından bastırıldı.
Sık Yapılan Hata
Tanzimat Fermanı'nı anayasa sanmak. İlk anayasa 1876 Kanun-i Esasi'dir; Tanzimat bir fermandır, padişahın kendi iradesiyle verdiği bir bildirimdir.
İkinci hata: Sened-i İttifak'ı önemsiz saymak — padişah yetkisinin ilk kez sınırlandığı belgedir.
Sık sorulanlar
Osmanlı'nın ilk anayasası hangisidir?
1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi. Tanzimat Fermanı anayasa değil, bir fermandır.
Sened-i İttifak neden önemlidir?
Padişahın yetkisinin ilk kez bir belgeyle sınırlandığı metindir.