Çok Partili Hayat Denemeleri
Cumhuriyet Halk Fırkası (1923): ilk parti; Atatürk tarafından kuruldu.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924): ilk muhalefet partisi. Şeyh Sait İsyanı sonrası Takrir-i Sükûn Kanunu ile kapatıldı.
Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930): Atatürk'ün isteğiyle Fethi Okyar tarafından kuruldu. Rejim karşıtlarının partiye yönelmesi üzerine kurucusu tarafından kapatıldı.
Her iki deneme de çok partili hayata geçişin koşullarının henüz oluşmadığını göstermiştir.
Ayaklanmalar ve Suikast Girişimi
Şeyh Sait İsyanı (1925): inkılaplara ve yeni rejime karşı çıkan en geniş ayaklanmadır. Bastırılması için Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı.
Menemen Olayı (1930): Asteğmen Kubilay'ın şehit edilmesiyle sonuçlandı; rejim karşıtı bir kalkışmaydı.
İzmir Suikast Girişimi (1926): Atatürk'e yönelik girişim ortaya çıkarıldı.
Bu olaylar, inkılapların toplumun her kesiminde aynı hızla benimsenmediğini göstermektedir.
Demokratikleşme Çabaları
Olumsuz deneyimlere karşın demokratik kurumlar geliştirilmeye devam etti:
1930: kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı
1933: muhtarlık seçimlerinde
1934: milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı
Türkiye, kadınlara siyasi hak tanımada birçok Avrupa ülkesinden önce davranmıştır.
Sık Yapılan Hata
Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın devlet tarafından kapatıldığını sanmak. Partiyi kurucusu Fethi Okyar kendisi kapatmıştır.
İkinci hata: iki muhalefet partisinin de aynı nedenle kapandığını düşünmek — biri isyan sonrası kanunla, diğeri kurucusunun kararıyla kapanmıştır.
Sık sorulanlar
Türkiye'de kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını ne zaman kazandı?
1934'te. Belediye seçimlerinde 1930'da hak tanınmıştı.
Serbest Cumhuriyet Fırkası nasıl kapandı?
Rejim karşıtlarının partiye yönelmesi üzerine kurucusu Fethi Okyar tarafından kapatılmıştır.