Savaşın Çıkışı
Birinci savaş sonrası ağır barış koşullarının yarattığı hoşnutsuzluk ve 1929 bunalımı, saldırgan politikalara zemin hazırladı. Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırmasıyla savaş başladı.
Savaş Mihver ve Müttefik devletler arasında geçti. Cephe gerisinin de hedef alınması, savaşı insanlık tarihinin en yıkıcı savaşı yaptı.
Türkiye'nin Denge Politikası
Türkiye savaşın büyük bölümünde savaş dışı kaldı. İzlenen yol aktif tarafsızlık ya da denge politikası olarak anılır: iki blokla da görüşmeler sürdürüldü, hiçbirine fiilen katılınmadı.
Gerekçe açıktı: uzun savaş yıllarından yeni çıkmış ülkenin insan ve ekonomik kaynakları yeni bir savaşı kaldıramazdı. Bu politikanın en büyük kazanımı ülkenin savaşın yıkımından ve büyük can kaybından korunmasıdır.
Savaş Yıllarının Yükü
Savaşa girilmemesine karşın büyük bir ordu silah altında tutuldu. Çalışabilir nüfusun önemli bölümü askere alınınca üretim düştü, savunma harcamaları bütçeyi zorladı.
Deniz yollarının riskli hâle gelmesi dış ticareti daralttı ve ithal ürünlerde kıtlık yarattı. Temel gıdaların dağıtımı için karne uygulaması getirildi; amaç kıt ürünlerin adil dağıtımı ve karaborsanın önlenmesiydi.
Bütçe açığını kapatmak için çıkarılan Varlık Vergisi (1942) uygulamadaki eşitsizlik nedeniyle eleştirildi ve kısa sürede kaldırıldı.
Eğitim ve Savaşın Sonu
Ağır koşullara karşın eğitim yatırımları sürdürüldü. Köy Enstitüleri (1940) köy çocuklarını öğretmen olarak yetiştirdi ve eğitimi üretimle birleştirdi.
Türkiye, kurulacak Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olabilmek için 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etti ama fiilen çatışmaya girmedi.
Savaşın sonuna doğru toplanan konferanslarda galip devletler savaş sonrası düzeni ve etki alanlarını belirledi.
Sık sorulanlar
Türkiye savaşa girmediğine göre etkilenmedi mi?
Etkilendi. Cephede çarpışılmadı ama seferberlik, kıtlık, karne ve bütçe yükü toplumu derinden etkiledi.
Karne uygulaması neden getirildi?
Üretim düşmüş, arz azalmıştı. Serbest dağıtım karaborsayı büyütüyordu; karne temel gıdaya erişimi düzenledi.
1945'te neden savaş ilan edildi?
Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olabilmenin koşulu buydu. İlan edildi ancak fiilen çatışmaya girilmedi.