Örgütlenme: Genelgeler ve Kongreler
Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışı Millî Mücadele'nin başlangıcı sayılır.
- Amasya Genelgesi: kurtuluşun milletin kendi azim ve kararına bağlı olduğu ilan edildi.
- Erzurum Kongresi: bölgesel toplandı ama vatanın bütünlüğüne ilişkin millî kararlar aldı.
- Sivas Kongresi: dağınık millî cemiyetler tek çatı altında birleştirildi.
- Misakımillî: kabul edilebilecek barışın sınırlarını ve tam bağımsızlık ilkesini belirledi.
TBMM'nin Açılışı
23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mecliste yasama ve yürütme yetkileri birlikte bulunuyordu; buna güçler birliği denir ve olağanüstü koşulların gereğiydi.
Meclis aynı zamanda hükûmet görevini de üstlendi; hızlı karar alma zorunluluğu bu yapıyı gerekli kıldı.
Cepheler
- Doğu Cephesi: ilk kapanan cephedir; Gümrü Antlaşması ile sonuçlandı — TBMM'nin imzaladığı ilk antlaşmadır.
- Güney Cephesi: düzenli ordu kurulmadan, yerel Kuvayımilliye birlikleriyle yürütüldü.
- Batı Cephesi: dağınık birliklerin düzenli bir orduyu durduramaması üzerine düzenli orduya geçildi.
I. ve II. İnönü başarıları TBMM'nin siyasi ağırlığını artırdı. Sakarya'da Yunan ilerleyişi durdu ve taarruz hazırlığı başladı; öncesinde Tekâlif-i Milliye Emirleri ile ordunun ikmali iç kaynaklardan karşılandı.
Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) ile Batı Anadolu işgalden kurtarıldı.
Mudanya ve Lozan
Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Doğu Trakya ve boğazlar bölgesi savaş yapılmadan geri alındı: askerî üstünlük doğrudan diplomasiye yansıdı.
Lozan öncesinde İtilaf Devletleri konferansa hem İstanbul hem Ankara hükûmetini çağırınca temsilde ikilik doğdu; saltanatın kaldırılmasıyla (1 Kasım 1922) bu sorun ortadan kalktı.
Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923) yeni Türk devletinin bağımsızlığını uluslararası alanda tanıttı. Kapitülasyonlar bütünüyle kaldırıldı; bu, ekonomik bağımsızlığın en önemli adımıdır.
Sık sorulanlar
Erzurum Kongresi neden hem bölgesel hem millî sayılıyor?
Toplanma biçimi bakımından bölgeseldir; katılanlar doğu illerindendir. Aldığı kararlar ise vatanın tamamını ilgilendirdiği için millîdir.
Saltanat neden Lozan öncesinde kaldırıldı?
Konferansa iki hükûmetin birden çağrılması temsilde ikilik yaratıyordu. Saltanatın kaldırılmasıyla tek temsil sağlandı ve pazarlık gücü korundu.
Neden düzenli orduya geçildi?
Karşıdaki güç düzenli bir orduydu. Dağınık ve eşgüdümsüz birlikler onu durduramıyordu; merkezî komuta ve düzenli ikmal gerekiyordu.