12. Sınıf Millî Mücadele — 12. Sınıf İnkılap Tarihi Konu Anlatımı — Konu Anlatımı

19 Mayıs 1919: Masadaki Dört Soru

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktığında ülkenin durumu şuydu: ordu terhis ediliyor, İzmir dört gün önce işgal edilmiş, İstanbul'daki hükûmet işgalcilerle çatışmaktan kaçınıyor. Bir kurtuluş hareketi kurmak isteyen herkesin önünde dört soru vardı:

1. Millet adına kim konuşacak?
2. Kim savaşacak?
3. Savaş nasıl beslenecek?
4. Kazanılan zafer masada kim tarafından tanınacak?

Millî Mücadele'nin olaylarını tarih sırasıyla ezberlemek yerine bu dört sorunun cevabı olarak okumak, hem neden-sonuç ilişkisini hem de sınavdaki yorum sorularını kolaylaştırır.

Birinci Soru: Millet Adına Kim Konuşacak?

İstanbul hükûmeti işgal altında karar veremiyordu; o hâlde yetkinin kaynağı milletin kendisi olmalıydı. Adımlar bu mantıkla sıralanır:

• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Kurtuluşun yolu ilk kez açıkça söylendi.
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Toplanış biçimi bölgeseldi, katılanlar doğu illerindendi; ama vatanın bölünmez bütünlüğü ve manda reddi gibi kararları bütün ülkeyi ilgilendirdiği için millîdir.
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Dağınık cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi; ülke çapında birlik sağlandı.
• Misakımillî (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi, kabul edilebilecek barışın sınırlarını ve tam bağımsızlık ilkesini belirledi.

16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edilip meclis dağılınca son adım atıldı: 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mecliste yasama ve yürütme yetkileri birlikte bulunuyordu. Bu duruma güçler birliği denir; olağanüstü koşullarda hızlı karar alma zorunluluğu bu yapıyı gerekli kıldı.

İkinci Soru: Kim Savaşacak?

İlk cevap Kuvayımilliye'ydi. Güney'de Maraş, Antep ve Urfa'da Fransız işgaline karşı direnişi düzenli ordu kurulmadan halk ve yerel Kuvayımilliye birlikleri yürüttü. Batı'da ise durum farklıydı: karşıdaki güç düzenli bir orduydu ve dağınık, eşgüdümsüz birlikler onu durduramıyordu. Kasım 1920'de düzenli orduya geçilmesi bu yüzden zorunluydu.

Düzenli ordunun ilk sınavı I. İnönü'ydü (Ocak 1921). Kazanılan başarı TBMM'nin hem içeride hem dışarıda siyasi ağırlığını artırdı. II. İnönü'nün (Mart-Nisan 1921) ardından Kütahya-Eskişehir yenilgisi geldi ve ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi.

Doğu'da ise Kâzım Karabekir komutasındaki kuvvetler Ermenistan'a karşı başarı kazandı. Doğu Cephesi, Millî Mücadele'de kapanan ilk cephe oldu.

Üçüncü Soru: Savaş Nasıl Beslenecek?

Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra TBMM, 5 Ağustos 1921'de Mustafa Kemal'e başkomutanlık yetkisi verdi. 7-8 Ağustos 1921'de yayımlanan Tekâlif-i Milliye emirleriyle ordunun ihtiyacı iç kaynaklardan karşılandı: halktan yiyecek, giyecek, silah ve taşıt istendi, her ev bir çift çamaşır ve çorap verdi. Kadınların kağnılarla cepheye cephane taşıması bu seferberliğin simgesidir.

23 Ağustos-13 Eylül 1921 arasında süren Sakarya Meydan Muharebesi'nde Yunan ilerleyişi durduruldu. Askerî tarih açısından dönüm noktasıdır: Türk ordusu savunmadan taarruza geçme hazırlığına başladı. Mini soru: Sakarya'dan sonra ne değişti? Cephede yön, masada da dengeler; aynı yıl Kars ve Ankara antlaşmaları imzalandı.

Dışarıdan Gelen Destek ve İlk Davet

Kaynak sorusunun bir de dış cevabı vardı. 16 Mart 1921'de Sovyet Rusya ile imzalanan Moskova Antlaşması, doğu sınırını büyük ölçüde belirledi: Kars ve Ardahan Türkiye'de kaldı, Batum Gürcistan'a bırakıldı. TBMM'nin büyük bir devletle imzaladığı ilk antlaşmaydı. Ardından para ve silah yardımı geldi. Batı'da tek başına kalan bir meclis için bu destek, ordunun donatılmasında önemli bir kaynaktı.

Aynı günlerde Londra'da başka bir gelişme yaşanıyordu. I. İnönü'den sonra İtilaf Devletleri, Şubat-Mart 1921'de toplanan Londra Konferansı'na İstanbul hükûmetinin yanında TBMM'yi de çağırdı. Konferans Sevr'i biraz yumuşatarak kabul ettirmeye çalıştığı için sonuçsuz kaldı; ama TBMM ilk kez uluslararası bir toplantıya davet edilmiş, varlığı fiilen kabul edilmişti.

Moral kaynağı da unutulmamalı: İstiklal Marşı 12 Mart 1921'de TBMM'de kabul edildi. Bir milletin savaşını anlatan marşın cephede kazanılan ilk başarıların hemen ardından kabul edilmesi, dönemin ruhunu yansıtır.

Dördüncü Soru: Kim Tanıyacak?

Her cephe bir belgeyle kapandı. Askerî başarının hemen ardından diplomatik girişimde bulunulması, askerî gücün doğrudan masaya yansıdığını gösterir.

Batı'da son askerî aşama 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz'dur; Batı Anadolu işgalden kurtarıldı. Mudanya'dan sonra İtilaf Devletleri barış konferansına hem İstanbul hem Ankara hükûmetini çağırınca temsilde ikilik doğdu. Saltanatın 1 Kasım 1922'de kaldırılmasıyla tek temsil sağlandı.

24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması yeni Türk devletinin bağımsızlığını uluslararası alanda tanıttı. Kapitülasyonların bütünüyle kaldırılması ekonomik bağımsızlığın en önemli adımı oldu.

Sık Karıştırılan Noktalar

Erzurum Kongresi: Çoğu öğrenci "bölgesel kongre" deyince kararlarını da bölgesel sanıyor. Toplanış bölgesel, kararlar millîdir.

Mudanya ile Lozan: Mudanya silahlı çatışmayı durduran bir ateşkestir; Lozan sorunları hukuken çözen barış antlaşmasıdır.

Güney Cephesi: Direnişi düzenli ordu değil, halk ve yerel birlikler yürüttü. "Güney'de düzenli ordu savaştı" şıkkı yanlıştır.

Gümrü ve Ankara: İlk antlaşma Gümrü'dür; bir İtilaf devletiyle imzalanan ilk antlaşma Ankara Antlaşması'dır.

Sık sorulanlar