Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
I. Dünya Savaşı'nı Osmanlı Devleti açısından bitiren ateşkestir. İki maddesi işgallerin hukuki dayanağı hâline geldi:
7. madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum görürlerse istedikleri yeri işgal edebilecek.
24. madde: Altı ilde karışıklık çıkarsa bu iller işgal edilebilecek.
Ateşkesin ardından İzmir'in Yunanlılarca işgali (15 Mayıs 1919) tepkiyi en üst düzeye çıkardı.
Kuvâ-yı Millîye
İşgallere karşı halkın kendi imkânlarıyla kurduğu yerel silahlı direniş birlikleridir.
Yararları: işgalleri yavaşlattı, halkta direnme bilinci oluşturdu, düzenli ordu kuruluncaya kadar zaman kazandırdı.
Yetersizlikleri: merkezî bir komutaya bağlı değildi, kendi başına hareket ediyordu, düzenli orduya karşı yeterli değildi. Bu nedenle düzenli ordu kurulunca birliklere katıldı.
Genelgeler ve Kongreler
Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): işgallerin protesto edilmesi, mitingler düzenlenmesi istendi.
Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Kurtuluş Savaşı'nın gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez açıklandı. "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır."
Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919): toplanışı bölgesel, aldığı kararlar ulusaldır. Manda ve himaye ilk kez reddedildi.
Sivas Kongresi (4 Eylül 1919): hem toplanışı hem kararları ulusaldır. Bütün cemiyetler tek çatı altında birleştirildi.
Karıştırılan Noktalar
Erzurum Kongresi toplanış bakımından bölgesel, kararları bakımından ulusaldır — sınavda en çok sorulan ayrım budur. Sivas Kongresi ise her iki bakımdan ulusaldır.
İkinci karışıklık: Amasya Genelgesi bir genelgedir, kongre değildir; kararları bir kurul değil, imzalayan komutanlar almıştır.
Sık sorulanlar
Amasya Genelgesi neden önemlidir?
Kurtuluş Savaşı'nın gerekçesini, amacını ve yöntemini ilk kez ortaya koyan belgedir. Ulusal egemenlik düşüncesi ilk kez burada dile getirilmiştir.
Erzurum Kongresi bölgesel mi ulusal mı?
Toplanış bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ulusaldır.