TBMM'nin Açılışı
23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Egemenliğin kaynağı olarak millet kabul edildi.
Kurucu meclis niteliği taşır: hem yasama hem yürütme yetkisini üstlendi (meclis hükümeti sistemi).
"Meclisin üstünde bir güç yoktur" ilkesi benimsendi. Bu, olağanüstü koşullarda hızlı karar alabilmeyi sağladı.
Meclise karşı çıkan ayaklanmalar Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri ile bastırıldı.
Anayasal Gelişmeler
Teşkilat-ı Esasiye (1921): ilk anayasa. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi yer aldı. Kısa ve savaş koşullarına göre hazırlanmıştı.
1 Kasım 1922: saltanat kaldırıldı. Gerekçe: Lozan'a iki ayrı hükûmetin çağrılmasıydı. Böylece millî egemenliğin önündeki engel kalktı.
1924 Anayasası: daha kapsamlı ve uzun ömürlü anayasa.
Cumhuriyetin İlanı
29 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi; devletin yönetim biçimi resmen belirlendi.
Sonuçları: devlet başkanlığı sorunu çözüldü, kabine sistemine geçildi (başbakan ve cumhurbaşkanı), meclis hükümeti sistemi sona erdi.
3 Mart 1924: halifelik kaldırıldı — laikliğe giden yolun en önemli adımlarındandır.
Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi ve Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı.
Sık Yapılan Hata
Saltanat ile halifeliğin aynı anda kaldırıldığını sanmak. Saltanat 1922'de, halifelik 1924'te kaldırılmıştır. Arada geçen süre, geçişin aşamalı planlandığını gösterir.
İkinci hata: 1921 Anayasası'nı kapsamlı bir metin sanmak — savaş koşullarında hazırlanmış kısa bir anayasadır.
Sık sorulanlar
Saltanat neden 1922'de kaldırıldı?
Lozan Konferansı'na hem İstanbul hem Ankara hükûmetinin çağrılması, tek bir egemenlik kaynağı gerektirdiğini göstermiştir.
Meclis hükümeti sistemi ne demektir?
Yasama ve yürütme yetkisinin mecliste toplanmasıdır; cumhuriyetin ilanıyla kabine sistemine geçilmiştir.