Bilim ve Teknolojide Atılım
Soğuk Savaş döneminde uzay yarışı, teknolojik üstünlüğün siyasi güç göstergesi sayılmasından doğdu.
Bilgisayarlar önce kurumlara sonra evlere girdi; veri işleme ve iletişim hızı arttı, yepyeni meslek alanları doğdu. Üretimde otomasyon rutin işleri azaltırken tasarım, bakım ve denetim gibi nitelikli işlerin payını artırdı.
Tarımda yüksek verimli tohum, gübre ve sulama teknikleri birim alandan alınan ürünü belirgin biçimde yükseltti.
Sağlık ve Nüfus
Aşı, antibiyotik ve temiz suyun yaygınlaşması bulaşıcı hastalık ölümlerini düşürdü; bebek ölümleri azaldı ve ortalama yaşam süresi uzadı.
Dünya nüfusu yirminci yüzyılda 1,6 milyardan 6 milyarın üzerine çıktı. Bu artışın başlıca nedeni doğumların artması değil, ölüm oranlarının hızla düşmesidir.
İletişim ve Toplumsal Hareketler
Radyo ve ardından televizyon (Türkiye'de 1968) ülke çapında ortak bir kültürel gündem oluşturdu ve tüketim alışkanlıklarını dönüştürdü. Kitle iletişim araçları bilgiyi ve yeni yaşam örüntülerini geniş kesimlere hızla taşıyarak toplumsal değişimi hızlandırdı.
1968'de birçok ülkede görülen gençlik hareketlerinin ortak yönü, var olan toplumsal ve siyasal düzene yönelik eleştiri ve değişim istekleriydi. 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi bütün insanlar için temel hakları ilan etti.
Türkiye'de Değişen Toplum
Tarımda makineleşme ve kentteki iş olanakları birlikte göçü hızlandırdı; kent nüfusu kır nüfusunu geçti ve oran yüzyıl sonunda yüzde doksana yaklaştı.
Kadınların ücretli iş gücüne katılımı arttı; aile içi roller ve eğitim talepleri değişti. Zorunlu eğitim süresi uzatılarak okullaşma oranı ve genel eğitim düzeyi yükseltildi. Sağlık ocakları ve aşı programları bebek ölüm hızını düşürdü.
Sanayileşme ve kentleşmenin yarattığı kirlilik görünür hâle gelince çevre hareketleri doğdu. Kültürel etkileşim hem zenginleşme hem yerel ögelerin aşınma riski taşır; aynı bilimsel bilgi de hem yaşam kurtaran hem yıkım üreten uygulamalara kaynaklık edebilir.
Sık sorulanlar
Nüfus artışının başlıca nedeni doğumlar mı?
Hayır. Asıl neden ölüm oranlarının hızla düşmesidir. Doğumlar bir süre yüksek kalınca nüfus hızla arttı.
Otomasyon işsizlik mi yaratıyor?
Rutin işleri azaltır ama tasarım, bakım ve denetim gibi nitelik gerektiren işlerin payını artırır. Nitelik gereksinimi yükselir.
Televizyon toplumu nasıl değiştirdi?
Aynı yayın ülkenin her yerinde izlendi; ortak bir gündem ve dil oluştu, reklamlarla tüketim alışkanlıkları dönüştü.