Ekonomi Alanındaki İnkılaplar — Konu Anlatımı

İzmir İktisat Kongresi (1923)

Cumhuriyet ilan edilmeden önce toplandı; çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcileri katıldı.

Misak-ı İktisadi kararları alındı: yerli üretimin desteklenmesi, hammaddesi yurt içinde olan sanayinin kurulması, özel girişimin özendirilmesi, yabancı sermayeye yasalara uymak koşuluyla izin.

Kongre, siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanması gerektiğini ortaya koymuştur.

Tarım ve Sanayi

Tarım: aşar vergisi kaldırıldı (1925) — köylünün en ağır yüküydü. Ziraat Bankası güçlendirildi, tarım kredi kooperatifleri ve numune çiftlikleri kuruldu.

Sanayi: Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927) özel girişimi destekledi ama beklenen sonucu vermedi: sermaye ve nitelikli işgücü yetersizdi.

Ticaret ve ulaşım: kapitülasyonlar Lozan'la kaldırılmıştı; demiryolları millîleştirildi, İş Bankası (1924) ve Merkez Bankası (1930) kuruldu.

Devletçiliğe Geçiş

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı özel girişimin tek başına yeterli olmadığını gösterdi.

I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) ile devletçiliğe geçildi: devlet doğrudan fabrika kurdu ve işletti.

Kurulan kuruluşlar: Sümerbank (1933), Etibank (1935), Karabük Demir-Çelik, şeker ve dokuma fabrikaları.

Devletçilik bir ideoloji olarak değil, koşulların gerektirdiği bir yöntem olarak benimsenmiştir.

Sık Yapılan Hata

Devletçiliği özel girişimi tümüyle dışlayan bir sistem sanmak. Devlet, özel sermayenin yetmediği alanlarda yatırım yapmıştır; özel girişim yasaklanmamıştır.

İkinci hata: aşarın kaldırılmasını küçük bir düzenleme saymak — köylünün en ağır vergi yükünü kaldırmıştır.

Sık sorulanlar