İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
Sözlü edebiyat: koşuk (aşk, doğa), sagu (ölüm ağıtı), destan (kahramanlık), sav (atasözü).
Ortak özellikler: hece ölçüsü, dörtlük nazım birimi, yarım uyak, sade dil, doğa ve yiğitlik konuları.
Yazılı edebiyat: Orhun Yazıtları (Göktürk, 8. yy) ve Uygur metinleri. Orhun Yazıtları hem ilk yazılı belge hem güçlü bir hitabet örneğidir.
İslami Dönem
Geçiş dönemi eserleri: Kutadgu Bilig (siyasetname), Divânu Lugâti't-Türk (sözlük), Atabetü'l-Hakayık, Divân-ı Hikmet.
Divan edebiyatı: aruz ölçüsü, beyit birimi, ağır dil, mazmunlar. Nazım biçimleri: gazel, kaside, mesnevi, rubai.
Halk edebiyatı: hece ölçüsü, dörtlük, sade dil. Kolları: anonim (türkü, mani), âşık (koşma, semai), tekke (ilahi, nefes).
Batı Etkisinde Gelişen Edebiyat
Tanzimat (1860): roman, tiyatro ve makale gibi yeni türler girer. Sanat toplum içindir anlayışı öne çıkar.
Servet-i Fünûn: sanat sanat içindir; ağır dil ve bireysel konular.
Millî Edebiyat: sade dil, hece ölçüsü, Anadolu ve millî konular.
Cumhuriyet Dönemi: toplumcu gerçekçilik, Garip ve İkinci Yeni akımları, köy edebiyatı.
Sık Yapılan Hata
Divan edebiyatını "halktan kopuk" diye tek cümleyle geçmek. Divan şiiri kendi içinde tutarlı bir imge sistemi (mazmunlar) kurmuştur; "gül" sevgiliyi, "bülbül" âşığı imler.
İkinci hata: ölçüleri karıştırmak — divan aruz, halk hece ölçüsü kullanır.
Sık sorulanlar
Divan ve halk edebiyatı hangi ölçüleri kullanır?
Divan edebiyatı aruz, halk edebiyatı hece ölçüsünü kullanır.
Geçiş dönemi eserleri hangileridir?
Kutadgu Bilig, Divânu Lugâti't-Türk, Atabetü'l-Hakayık ve Divân-ı Hikmet.