Deneme ve Eleştiri
Deneme: yazar bir konuyu kanıtlama kaygısı gütmeden, kendi düşüncesini serbestçe işler. Samimi ve içten bir anlatımı vardır.
Eleştiri: bir eseri ölçütlere göre değerlendirir. Amacı kötülemek değil, anlamak ve değerlendirmektir.
Eleştiri türleri: esere dönük, sanatçıya dönük, okura dönük ve topluma dönük eleştiri.
Türk edebiyatında Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin ve Mehmet Kaplan bu türün öne çıkan adlarıdır.
Fıkra ve Söyleşi
Fıkra (köşe yazısı): güncel bir konuyu kısa ve kesin bir dille ele alır; gazete için yazılır.
Söyleşi (sohbet): okurla konuşur gibi, samimi bir anlatımla yazılır.
Fıkra kanıt kaygısı taşımaz ve kısadır; makale ise kanıtlarla temellendirilir ve daha uzundur — bu ayrım sık sorulur.
Düşünce Yazısı Yazmak
Aşamalar: konu seçimi → araştırma → sav belirleme → plan → yazma → gözden geçirme.
İyi bir düşünce yazısı: açık bir sav taşır, kanıtla destekler, karşı görüşü ele alır, sonuca bağlar.
Paragraflar arası geçiş ifadeleri akıcılığı sağlar: "buna karşılık", "öte yandan", "sonuç olarak".
Alıntı yaparken kaynak göstermek zorunludur; göstermemek intihaldir.
Sık Yapılan Hata
Eleştiriyi "kötüleme" sanmak. Eleştiri, bir eseri ölçütlere göre değerlendirmektir ve olumlu yargılar da içerebilir.
İkinci hata: fıkra ile makaleyi karıştırmak — fıkra kısadır ve kanıt kaygısı taşımaz.
Sık sorulanlar
Eleştirinin amacı nedir?
Bir eseri belirli ölçütlere göre değerlendirmek ve anlamaktır; kötülemek değildir.
Fıkra ile makale nasıl ayrılır?
Fıkra kısadır ve kanıtlama kaygısı taşımaz; makale savını kanıtlarla temellendirir.