Hikâye — 12. Sınıf Edebiyat Konu Anlatımı

Yapı Unsurları

Bir hikâyeyi çözümlerken dört yapı unsuru belirlenir: olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân.

Olayları ilerleten şey çatışmadır: kişiler, değerler ya da istekler arasındaki gerilim anlatıyı yürütür.

Kişiler tip ve karakter olarak ayrılır. Tip belirli bir özelliği öne çıkan genelleştirilmiş kişidir; karakterin iç dünyası ayrıntılı çözümlenir.

Zaman iki düzlemde ele alınır: olayın yaşandığı olay zamanı ile aktarıldığı anlatma zamanı. Mekân ise çoğu kez kişinin ruh durumunu yansıtır ve metnin atmosferini kurar.

Bakış Açıları

• İlahi (hâkim) bakış açısı: anlatıcı bütün kişilerin iç dünyasını bilir.
• Kahraman bakış açısı: olaylar kahramanın ağzından, birinci kişiyle anlatılır.
• Gözlemci bakış açısı: anlatıcı yalnız görüp duyduklarını aktarır, iç dünyaya girmez.

Bakış açısı seçimi okurun neyi bilip neyi bilmeyeceğini belirler; bu yüzden yalnız bir teknik değil, anlamı biçimlendiren bir tercihtir.

Anlatım Teknikleri

• İç monolog: kişinin iç sesi doğrudan, araya anlatıcı girmeden aktarılır.
• İç çözümleme: kişinin ruhsal durumu anlatıcı tarafından açıklanır.
• Bilinç akışı: düşünceler mantıksal sıra gözetmeden, çağrışımlarla akar.
• Geriye dönüş: anlatının akışı kesilip geçmişteki bir olaya dönülür.
• Montaj: gazete haberi, mektup gibi başka metinlerden parçalar anlatıya yerleştirilir.

Hikâye Türleri ve 1960 Sonrası

Olay hikâyesi serim, düğüm ve çözüm sırasını izler. Durum hikâyesinde ise çarpıcı bir olay örgüsü yerine bir an, izlenim ve atmosfer öne çıkar.

Küçürek (minimal) hikâye çok kısa hacimde yoğun bir etki üretir; boşlukları okurun tamamlaması beklenir.

1960 sonrasında hızlı kentleşme ve göç, Türk hikâyesine kent yaşamı, uyum sorunu ve bireyin yalnızlığı olarak yansımıştır.

Hikâye ile roman arasındaki fark hacim ve kapsamdadır: hikâyede kişi, olay ve zaman daha sınırlı işlenir.

Sık sorulanlar