Ölçü ve Ahenk
Hece ölçüsü: dizelerdeki hece sayısının eşitliğine dayanır. En yaygın kalıplar 7'li, 8'li ve 11'lidir. Durak, dizedeki okuma molasıdır ve sözcüğü bölemez.
Aruz ölçüsü: hecelerin açıklık-kapalılık düzenine dayanır. Türkçe sözcüklerin uyum güçlüğü imale ve zihaf kusurlarını doğurur.
Serbest ölçü: ölçü ve uyak zorunluluğu yoktur; ahenk iç ritimle sağlanır.
Uyak ve Redif
Yarım uyak: tek ses benzerliği
Tam uyak: iki ses
Zengin uyak: üç ve daha çok ses
Cinaslı uyak: sesteş sözcüklerle
Redif: uyaktan sonra gelen, aynen yinelenen ek ya da sözcüktür.
Uyak bulmak için önce redif ayrılır; kalan ses benzerliği uyaktır. Bu sıra karıştırılırsa uyak yanlış belirlenir.
Nazım Biçimleri
Halk şiiri: koşma (11'li, dörtlük), semai (8'li), varsağı (yiğitçe söyleyiş), destan (uzun), mani, ilahi, nefes.
Divan şiiri: gazel (aşk, 5-15 beyit), kaside (övgü), mesnevi (uzun anlatı, her beyit kendi içinde uyaklı), rubai (tek dörtlük, felsefi), murabba.
Gazelin ilk beyti matla, son beyti makta, şairin adının geçtiği beyit mahlas beyti, en güzel beyti beytü'l-gazeldir.
Sık Yapılan Hata
Redifi uyak sanmak. Önce redif ayrılır, kalan benzerlik uyaktır. "gelenler / gidenler" sözcüklerinde -ler redif, -en uyaktır.
İkinci hata: durağı sözcüğün ortasına koymak — durak sözcüğü bölemez.
Sık sorulanlar
Uyak ile redif nasıl ayrılır?
Önce aynen yinelenen ek ya da sözcük (redif) ayrılır; geriye kalan ses benzerliği uyaktır.
Gazelin ilk beytine ne ad verilir?
Matla denir. Son beyit makta, şairin mahlasının geçtiği beyit mahlas beytidir.