Tanzimat Edebiyatı
1. Dönem (1860-1876): "Sanat toplum içindir." Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi.
Vatan, hürriyet, adalet ve eşitlik gibi kavramlar ilk kez edebiyata girdi. Dilin sadeleşmesi savunuldu.
2. Dönem (1876-1896): "Sanat sanat içindir." Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit, Samipaşazade Sezai. Siyasi baskı nedeniyle bireysel konulara yönelinmiştir.
İlk roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat. İlk yerli tiyatro: Şair Evlenmesi.
Servet-i Fünûn
1896-1901 arasında Servet-i Fünûn dergisi çevresinde toplanan topluluktur.
Özellikleri: ağır ve süslü dil, bireysel konular (aşk, doğa, karamsarlık), Fransız edebiyatı etkisi, aruzun sürdürülmesi ama serbest kullanımı.
Tevfik Fikret (şiir), Halit Ziya Uşaklıgil (roman — Aşk-ı Memnu, Batılı anlamda ilk olgun Türk romanı), Cenap Şahabettin, Mehmet Rauf.
Fecr-i Âti ve Millî Edebiyat
Fecr-i Âti (1909): "Sanat şahsi ve muhteremdir." Kısa ömürlü ve geçiş niteliğinde bir topluluktur; Ahmet Haşim bu topluluktan çıkmıştır.
Millî Edebiyat (1911): Genç Kalemler dergisiyle başladı. Sade dil, hece ölçüsü, Anadolu ve millî konular benimsendi.
Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin.
Sık Yapılan Hata
Tanzimat'ın iki dönemini aynı saymak. Birinci dönem toplumsal ve siyasi, ikinci dönem bireysel konulara yönelmiştir; nedeni dönemin siyasi baskısıdır.
İkinci hata: Servet-i Fünûn'un dilini sade sanmak — bu topluluk Tanzimat'ın sadeleşme çizgisinden ayrılıp ağır bir dil kullanmıştır.
Sık sorulanlar
Tanzimat'ın iki dönemi arasındaki temel fark nedir?
Birinci dönem toplumsal ve siyasi konulara, ikinci dönem siyasi baskı nedeniyle bireysel konulara yönelmiştir.
Millî Edebiyat hangi dergiyle başlar?
1911'de yayımlanan Genç Kalemler dergisiyle.