Benzetme ve İstiare
Teşbih (benzetme): dört öğesi vardır — benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı.
"Çocuk aslan gibi cesurdu."
İstiare (eğretileme): benzetmenin yalnızca bir öğesiyle yapılır.
Açık istiare: yalnızca kendisine benzetilen söylenir — "Bir aslan girdi içeri." (kastedilen: yiğit kişi)
Kapalı istiare: yalnızca benzeyen söylenir, benzetilen ima edilir — "Yağmur ağlıyordu camlara."
Kinaye, Tevriye ve Tezat
Kinaye: hem gerçek hem mecaz anlam mümkündür, mecaz kastedilir — "Onun eli açıktır."
Tevriye: iki anlamlı sözcük kullanılır, uzak anlam kastedilir.
Tezat: karşıt kavramların bir arada kullanılması — "Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz."
Tenasüp: anlamca ilgili sözcüklerin bir arada kullanılması — "gül, bülbül, bahçe".
Etkili Anlatımın Ölçütleri
Açıklık: anlatım tek anlama gelmeli
Duruluk: gereksiz sözcük bulunmamalı
Yalınlık: süsten uzak, doğal olmalı
Akıcılık: okurken takılma olmamalı
Özgünlük: kalıp ifadelerden kaçınılmalı
"Yukarıya çıktı" anlatımı duruluğa aykırıdır; çıkmak zaten yukarı doğrudur.
Sık Yapılan Hata
Açık ve kapalı istiareyi ters bilmek. Kısa kural: benzeyen yoksa açık, benzetilen yoksa kapalı istiaredir.
İkinci hata: kinaye ile mecazı aynı saymak. Kinayede gerçek anlam da geçerli kalır; mecazda gerçek anlam tümüyle devre dışıdır.
Sık sorulanlar
Kapalı istiare nasıl anlaşılır?
Benzeyen söylenip kendisine benzetilen söylenmediğinde; benzetilen yalnızca ipuçlarıyla ima edilir.
Duruluk ne demektir?
Anlatımda gereksiz sözcük bulunmamasıdır; "yukarı çıkmak" gibi ifadeler duruluğa aykırıdır.